Fransızca Saatler: Saat Sorma ve Söyleme Rehberi

Bir trenin kalkışını öğrenmek, sinema için buluşmak ya da randevu saatini doğrulamak… Fransızcada saatler, sayıları gerçek bir konuşmaya dönüştüren ilk konulardan biridir. Temel yapı basittir; fakat “Saat üç.” ile “Saat üçte.” arasındaki ayrım Fransızcada iki farklı kalıp gerektirir.

Bu yazıda saati sormayı, duyduğun cevabı anlamayı ve bir olayın ne zaman gerçekleştiğini söylemeyi adım adım göreceksin. Sayıları henüz rahat kullanamıyorsan önce Fransızca sayılar yazısına göz atabilirsin.

Fransızca saat nasıl sorulur?

Saati sormanın standart yolu şudur:

Buradaki quelle, dişil bir ad olan heure ile uyumludur. Soruyu sözcük sözcük Türkçeye çevirmeye çalışmak yerine bütünüyle bir kalıp olarak öğrenmek daha kolaydır.

Gündelik konuşmada sözcük dizilişi daha rahat olan şu biçimi de sıkça duyarsın:

İki soru aynı bilgiyi ister. Quelle heure est-il ? her durumda kullanabileceğin nötr ve standart biçimdir; Il est quelle heure ? ise konuşma diline daha yakındır.

Bir etkinliğin saatini sormak farklıdır. “Saat kaç?” yerine “Saat kaçta?” dediğimiz için sorunun başına à gelir:

Tam saatler: Il est…

Türkçede yalnızca “Saat üç.” diyebiliriz. Fransızcada tam bir cevap verirken il est yapısı kullanılır:

Buradaki il, belirli bir kişiyi ya da nesneyi göstermez. Saati bildiren kişisiz yapının parçasıdır. Bu nedenle cevap verirken yalnızca trois heures demek yerine Il est trois heures demeyi alışkanlık hâline getir.

Saat birde heure tekil, diğer saatlerde çoğuldur:

Saatin tam olduğunu özellikle vurgulamak için pile eklenebilir:

Çeyrek, buçuk ve dakika söylemek

Dakikaları söylemenin en düz yolu, dakika sayısını saatin ardından getirmektir:

• Il est huit heures cinq. — Saat sekizi beş geçiyor.
• Il est huit heures dix. — Saat sekizi on geçiyor.
• Il est huit heures vingt. — Saat sekizi yirmi geçiyor.

Çeyrek geçe için et quart, buçuk için et demie kullanılır:

Heure dişil olduğu için bu yapıda demi sözcüğü de dişil biçime girer: une heure et demie, dix heures et demie. Buradaki son e yazıda önemlidir.

Bir sonraki saate kalan süreyi belirtmek için moins kullanılır. Türkçede 08.45 için “Dokuza çeyrek var” dediğimiz gibi Fransızcada da hedef saat söylenir:

Benzer biçimde Il est neuf heures moins dix, “Saat dokuza on var”, yani 08.50 demektir.

Et quart, et demie ve moins le quart gündelik 12 saatlik anlatımla kullanılır. Bu nedenle 15.30 için quinze heures et demie denmez. Ya 24 saat sistemiyle quinze heures trente ya da 12 saat sistemiyle trois heures et demie dersin.

Midi ve minuit

Öğlen tam on iki için midi, gece yarısı için minuit kullanılır:

• Il est midi. — Saat öğlen on iki.
• Il est minuit. — Saat gece yarısı.

Bu iki sözcükle heure kullanılmaz: midi heures ya da minuit heures denmez.

Buçukta küçük ama önemli bir değişiklik vardır. Midi ve minuit eril adlar olduğu için demie değil, demi kullanılır:

• Il est midi et demi. — Saat öğlen on iki buçuk.
• Il est minuit et demi. — Gece on iki buçuk.

Özetle dix heures et demie, fakat midi et demi dersin.

12 saat ve 24 saat sistemi

Fransızcada iki sistem de kullanılır. Gündelik konuşmada 12 saatlik anlatım doğaldır. Saatin sabah mı akşam mı olduğu bağlamdan anlaşılmıyorsa şu ifadeler eklenebilir:

• sept heures du matin — sabah yedi
• trois heures de l’après-midi — öğleden sonra üç
• huit heures du soir — akşam sekiz

Tren ve uçak saatlerinde, resmî programlarda, randevularda ve duyurularda 24 saat sistemi oldukça yaygındır:

Fransızca bir saati belirtmek için İngilizcedeki a.m. ve p.m. kısaltmalarına ihtiyaç duymaz. Gerektiğinde günün bölümünü söylersin ya da 24 saat sistemini kullanırsın.

Bir olayın saatini söylemek: à

Şimdiki saati bildirirken Il est… kullanılır. Bir dersin, trenin ya da buluşmanın hangi saatte olduğunu söylerken ise saatin önüne à gelir:

• Nous déjeunons à midi. — Öğlen yemek yiyoruz.
• Le magasin ferme à dix-neuf heures. — Mağaza saat 19.00’da kapanıyor.
• On se retrouve à huit heures et demie. — Saat sekiz buçukta buluşuyoruz.

Türkçedeki bulunma durumu eki bu ayrımı görünür kılar: “Saat üç.” bir saat cevabıdır, “saat üçte” ise olayın zamanıdır. Fransızcada karşılıkları Il est trois heures ve à trois heures olur.

Saat ile süreyi karıştırma

Deux heures hem saat ikiyi hem de iki saatlik bir süreyi anlatabilir. Cümledeki yapı hangi anlamın kastedildiğini gösterir:

Başlangıç zamanı belirli bir noktadır ve à alır. Süre ise “ne kadar?” sorusuna cevap verir; önüne à gelmez.

Bu ayrımı tek cümlede de görebilirsin:

Le cours commence à neuf heures et dure deux heures. — Ders saat dokuzda başlıyor ve iki saat sürüyor.

Kısa bir günlük diyalog

« À quelle heure commence le film ? »
« À vingt heures quinze. »
« On se retrouve à dix-neuf heures quarante-cinq ? »
« D’accord. Devant l’entrée du cinéma ? »
« Oui, devant l’entrée. À tout à l’heure ! »

— Film saat kaçta başlıyor?
— 20.15’te.
— 19.45’te buluşalım mı?
— Tamam. Sinemanın girişinde mi?
— Evet, girişte. Sonra görüşürüz!

Burada program saati olduğu için 24 saatlik söyleyiş kullanılıyor. Aynı konuşma daha gündelik bir bağlamda huit heures et quart ve huit heures moins le quart biçimleriyle de kurulabilir.

Sık yapılan hatalar

1. Cevapta il est yapısını unutmak: Tam bir cevapta yalnızca trois heures yerine Il est trois heures de.
2. Saat birde çoğul kullanmak: une heures değil, une heure.
3. Buçukta uyumu unutmak: huit heures et demi değil, huit heures et demie.
4. Midi ve minuit ile yanlış uyum yapmak: midi et demie değil, midi et demi.
5. Olay saatinden önce à kullanmamak: Le cours commence neuf heures değil, Le cours commence à neuf heures.
6. Sürenin önüne à getirmek: Le film dure à deux heures değil, Le film dure deux heures.
7. İki sistemi karıştırmak: quinze heures et quart yerine quinze heures quinze ya da trois heures et quart.

Kendini dene

1. 01.00’i tam bir Fransızca cümleyle yaz.
2. 06.30’u 12 saat sisteminde söyle.
3. 08.45’i moins kullanarak söyle.
4. “Tren saat 17.20’de kalkıyor.” cümlesini Fransızcaya çevir.
5. Boşluğu doldur: Le concert commence ___ vingt heures.
6. Hatayı düzelt: La réunion dure à trois heures.

Fransızca saatleri kullanmak için üç ayrımı koruman yeterlidir: Şimdiki saat Il est… ile, bir olayın saati à ile, süre ise edatsız söylenir. Çeyrek ve buçuk ifadelerini 12 saatlik konuşma sistemiyle; doğrudan dakika okumayı ise 24 saatlik programlarla birlikte çalış. Ardından bir haftalık plan hazırlayıp saatleri günler, aylar ve mevsimler ile birleştir: mardi à neuf heures, samedi à quinze heures trente…