Fransızcada İstek Kipi: Subjonctif
Subjonctif, Fransızca öğrenenler arasında kötü bir üne sahip: “asıl zor konu”, “en son öğrenilen şey”, “Fransızların bile karıştırdığı kip”… Ünü hak ettiği tek nokta çekim tablosu; mantığı ise tek cümleye sığar: gerçek olan bildirme kipiyle, zihinde olan subjonctif’le anlatılır. O yüzden bu yazıda çekimden önce o tek cümleyi oturtacağız.
Gerçek ile zihindeki
Şu iki cümleyi yan yana koy:
Türkçenin burada güzel bir sırrı var: aynı ayrımı biz yapı değiştirerek yaparız. “Geldiğini biliyorum” ama “gelmesini istiyorum” — istek, şüphe, gereklilik girince Türkçe fiili isimleştirir (-me/-mesi). Fransızcanın subjonctif’e geçtiği yerlerin çok büyük kısmı, Türkçenin -mesini/-mesi dediği yerlerdir. Bu eşleşme senin pusulan olsun. (İsimleştirmenin kendisi ayrı bir dünya: ders burada.)
Tetikleyiciler
Subjonctif kendi başına dolaşmaz; neredeyse her zaman que‘den sonra ve belirli kalıpların gölgesinde yaşar. Dört büyük aile:
J'ai peur qu'il soit trop tard. — Çok geç olmasından korkuyorum.
Il faut que tu finisses avant midi. — Öğlene kadar bitirmen gerek.
Je ne pense pas qu'elle vienne ce soir. — Bu akşam geleceğini sanmıyorum.
Bien qu'il pleuve, on sort. — Yağmur yağmasına rağmen çıkıyoruz.
Dört ailenin ortak noktasını görüyor musun? Hiçbirinde olay “dünyada olmuş bir şey” olarak sunulmuyor: isteniyor, gerekiyor, kuşku duyuluyor ya da bir açıdan çerçeveleniyor. Hepsi düşünce balonunun içi.
Çekim: korkulduğu kadar değil
Kuralın omurgası tek satır: ils kökü + -e, -es, -e, -ions, -iez, -ent. finir → ils finissent → que je finisse. nous/vous biçimleri imparfait’yle aynıdır (que nous finissions). Ezber gerektiren kısım, en sık kullanılan birkaç düzensiz fiil:
| Fiil | Subjonctif | Örnek |
|---|---|---|
| être | que je sois | Il faut que tu sois là. |
| avoir | que j’aie | Bien qu’il ait raison… |
| aller | que j’aille | Elle veut que j’aille avec elle. |
| faire | que je fasse | Il faut que je fasse les courses. |
| pouvoir | que je puisse | …pour que tu puisses comprendre. |
Tam tablolar ve telaffuz notları istek kipi dersinde.
Küçük bir hikâye
Kalın fiillerin tetikleyicisi numaralarla altta:
Ce week-end, mes parents viennent. Il faut que je range¹ l’appartement, que je fasse¹ les courses et que je prépare¹ un bon dîner. Ma mère veut que tout soit² parfait ; mon père, lui, doute que j’y arrive³. Bien qu’ils aient⁴ parfois raison, cette fois je veux qu’ils repartent² impressionnés.
Bu hafta sonu annemler geliyor. Evi toplamam¹, alışverişi yapmam¹ ve güzel bir akşam yemeği hazırlamam¹ gerek. Annem her şeyin kusursuz olmasını² istiyor; babamsa başarabileceğimden³ kuşku duyuyor. Bazen haklı olsalar da⁴, bu sefer buradan etkilenmiş ayrılmalarını² istiyorum.
Türkçe çeviriye bir daha bak: neredeyse her subjonctif, Türkçede bir -me/-mesi yapısına dönüştü. Pusula çalışıyor.
Cep haritası
| Tetikleyici aile | Örnek kalıplar | Türkçe eşleniği | Örnek |
|---|---|---|---|
| istek & duygu | vouloir que, avoir peur que | -mesini istiyorum / -mesinden korkuyorum | je veux qu’il vienne |
| gereklilik & yargı | il faut que, il est important que | -mesi gerek / -mesi önemli | il faut que tu finisses |
| şüphe & inkâr | douter que, ne pas penser que | -eceğini sanmıyorum | je ne pense pas qu’elle vienne |
| bağlaçlar | bien que, pour que, avant que | -e rağmen / -sin diye / -meden önce | bien qu’il pleuve |
| olumlu penser, espérer | — | (bildirme kipi kalır!) | j’espère que tu vas bien |
Özetin özeti: que‘den sonra durakla ve sor: bu olay dünyada mı, birinin kafasında mı? Kafadaysa subjonctif; Türkçen “-mesini” diyorsa neredeyse kesin oradasın. Koşul kipi yazısında paralel dünyayı gezmiştik; subjonctif de onun kardeşi — biri “olabilecek olan”ın, öteki “istenen ve kuşkulanılan”ın kipi. Bon courage !