Türkçeye Benzeyip Yanıltan 11 Fransızca Kelime

Fransızca öğrenirken bazı kelimeler daha ilk bakışta güven verir. Professeur “profesör”, collège “kolej”, costume da “kostüm” olmalı gibi görünür. Ortak kökler ve Türkçeye geçmiş Fransızca sözcükler bu tahminleri anlaşılır kılar; fakat iki dil aynı kelimenin anlam alanını her zaman aynı yerde tutmamıştır.

Bu tür sözcüklere “yanlış arkadaş” denir: Biçimi sana tanıdık gelir ama çağrıştırdığı ilk anlam, cümlede yanlış sonuca götürür. Aşağıdaki örneklerin bir kısmı bütünüyle farklı, bir kısmı ise Türkçedeki karşılığından daha geniş bir anlama sahiptir. Bu ayrım önemlidir; çünkü amaç “Bu kelimeler asla aynı değildir.” demek değil, ilk tahmini bağlamla sınamayı öğrenmektir.

1. Professeur yalnızca “profesör” değildir

Türkçede “profesör” belirli bir akademik unvandır. Fransızcada professeur, bir alanda ders veren kişi için çok daha geniş kullanılır. Ortaokul ve lise öğretmeni, piyano öğretmeni veya üniversitedeki bir öğretim üyesi professeur olabilir.

Bu cümlede kız kardeşin profesörlük unvanına sahip olduğu söylenmez. Üniversitedeki unvan özellikle belirtilmek istenirse professeur d’université gibi daha açık bir ifade kullanılır. Günlük konuşmada prof kısaltmasını da sık duyabilirsin.

2. Collège, Türkiye’deki “kolej” değildir

Türkiye’de “kolej” denince çoğunlukla özel bir okul düşünülür. Fransa’daki collège ise ilkokuldan sonra, lycéeden önce gelen dört yıllık ortaöğretim aşamasıdır. Okulun devlet okulu mu, özel okul mu olduğunu kelimenin kendisi söylemez.

Bu nedenle Fransa bağlamında collège sözcüğünü otomatik olarak “kolej” diye çevirmek eğitim düzeyini belirsizleştirebilir. Un collège public “devlet ortaokulu”, un collège privé ise “özel ortaokul”dur.

3. Bureau hem “büro” hem “çalışma masası” olabilir

Türkçedeki “büro” genellikle bir iş yerini ya da ofisi anlatır. Fransızca bureau bu anlamlara ek olarak üzerinde çalışılan masayı da belirtir.

İlk cümlede odaya ya da iş yerine değil, bir mobilyaya gönderme yapılır. Sur le bureau “masanın üzerinde”, dans le bureau ise bağlama göre “çalışma odasında” veya “ofiste” demektir.

4. Costume çoğu zaman “takım elbise”dir

Türkçede “kostüm” tiyatro, gösteri, dönem kıyafeti veya özel bir kılık çağrıştırır. Fransızcada un costume, günlük kullanımda ceket ve pantolondan oluşan erkek takım elbisesini de anlatır.

Bir parti ya da gösteri için giyilen kılık çoğu zaman un déguisement ile ifade edilir:

Yine de tarihî veya sahne kıyafetlerinde costume kullanılabilir. Doğru karşılığı, sözcüğün yanında entretien, mariage, théâtre veya époque gibi hangi bağlamın bulunduğu belirler.

5. Location çoğunlukla “kiralama”dır

Türkçede kullanılan “lokasyon” bir yer veya konum anlamındadır. Fransızca location ise çoğu günlük bağlamda bir şeyi kiralama eylemini ya da kiralık şeyi anlatır.

“Konum” demek için emplacement, endroit, lieu veya bağlama göre position gerekir. Bir harita uygulaması konumuna erişiyorsa position; bir dükkânın bulunduğu yeri anlatıyorsan emplacement daha uygun olabilir.

6. Salon her zaman büyük bir salon değildir

Türkçede “salon” hem evin oturma bölümü hem de toplantı, düğün veya spor gibi etkinliklere ayrılmış büyük mekânlar için kullanılır. Fransızcada le salon dendiğinde ev bağlamında çoğu zaman oturma odası anlaşılır.

Sözcük başka tamlamalarda farklı mekânları da adlandırır: salon de coiffure “kuaför salonu”, salon du livre ise “kitap fuarı”dır. Büyük bir gösteri veya toplantı salonu için salle daha sık karşına çıkar: une salle de concert, une salle de réunion.

7. Pension yalnızca “pansiyon” değildir

Fransızca pension, konaklama yeri anlamına gelebilir; ancak düzenli ödenen emekli aylığını, bir öğrenci yurduna benzer yatılı kalışı veya konaklamaya dâhil öğün düzenini de anlatabilir.

Otellerde demi-pension genellikle konaklamayla birlikte kahvaltı ve bir ana öğünü, pension complète ise üç ana öğünü kapsayan düzeni belirtir. Yalnızca Türkçedeki “küçük konaklama işletmesi” anlamını düşünmek, bu ifadeleri kaçırmana neden olabilir.

8. Manège her zaman “manej” değildir

Türkçedeki “manej”, atların çalıştırıldığı kapalı veya açık alanı anlatan uzmanlık terimidir. Fransızca manège bu anlamı korur; fakat gündelik hayatta lunaparktaki atlıkarınca veya benzeri eğlence araçları için de kullanılır.

Buradaki faire un tour de manège, manejde bir tur atmak zorunda değildir; bağlam bir panayır veya lunaparksa atlıkarıncaya binmekten söz edilir.

9. Figure, yalnızca “figür” değildir

Türkçedeki “figür” bir biçimi, küçük heykeli, dans hareketini veya belirli bir kişilik tipini çağrıştırabilir. Fransızca figure bunlara yakın kullanımların yanında “yüz” anlamına da gelir.

Bir kitapta veya bilimsel metinde voir la figure 2 ifadesi “2. şekle bakınız” anlamına gelir. İnsan yüzünden geometrik şekle uzanan bu anlam alanında doğru Türkçe karşılığı cümlenin konusu belirler.

10. Entrée, “antre”den daha geniştir

Türkçedeki “antre” bir evin giriş bölümüdür. Aynı kökten gelen Fransızca entrée ise giriş kapısını veya giriş bölümünü, içeri girme eylemini, giriş ücretini ve yemekte başlangıç tabağını anlatabilir.

İkinci cümlede bir koridordan değil, ana yemekten önce gelen tabaktan söz edilir. Restoran menüsündeki entrée ile İngilizcedeki bazı kullanımları da karıştırmamak gerekir; Fransa Fransızcasında çoğunlukla başlangıç yemeğidir.

11. Assister à “asiste etmek” değildir

Fransızca assister edatsız kullanıldığında birine yardım etmek anlamına gelebilir: assister un collègue. Fakat ardından à geldiğinde anlam “bir etkinlikte bulunmak, katılmak veya izlemek” olur.

Burada konferansı düzenleyenlere yardım edildiği söylenmez. Yapının tamamını assister à quelque chose biçiminde öğrenmek, tanıdık görünen fiilin seni yanlış yöne götürmesini engeller.

Aynı kelime neden iki dilde ayrışır?

Bir kelime başka bir dile geçtiğinde yalnızca sesleri ve yazılışı değişmez; kullanım alanı da daralabilir, genişleyebilir veya belirli bir anlama yerleşebilir. Türkçedeki “profesör”, Fransızcadaki geniş professeur alanından belirli bir akademik unvana odaklanmıştır. “Manej” uzmanlık anlamını korurken manège, Fransızcada gündelik eğlence aracı anlamıyla da yaşamaya devam etmiştir.

Bu yüzden benzerlik kötü bir ipucu değildir; yalnızca kesin kanıt değildir. Tanıdık kök, kelimeyi hatırlamana yardım edebilir. Son kararı ise tanımlık, edat, fiil ve konu gibi çevresindeki işaretler vermelidir.

Yanlış arkadaşları nasıl çalışmalı?

Kelimenin yanına tek bir Türkçe karşılık yazmak yerine, birbirinden farklı iki kısa bağlam ekle:

Sonra her kelimeyle kendi hayatından özgün bir cümle kur. Amaç Türkçedeki çağrışımı silmek değil, Fransızca kelimenin yanına birden fazla doğru sahne yerleştirmektir. Bir sonraki karşılaşmanda yalnızca biçimi değil, cümlenin tamamını gördüğünde “yanlış arkadaş” artık o kadar yanıltıcı olmayacaktır.