# Belirteçler

Fransızca belirteçler (adverbes): -ment ile türetme, bien/mieux ve beaucoup/plus karşılaştırmaları, belirtecin cümledeki yeri ve bileşik zamanda sıralama.

Canonical URL: https://www.fransizcaogren.com/dil-bilgisi/fiil-grubu/belirtecler/


**CEFR seviyesi:** A2

Belirteç (*adverbe*), bir eylemi, bir sıfatı, başka bir belirteci ya da tüm bir cümleyi niteleyen **değişmez** sözcüktür. [Sıfatların](/dil-bilgisi/isim-grubu/sifatlar/niteleme-sifatlari/) tersine cinsiyet ve sayıya göre uyum almaz. (Tek yerleşik ayrıksılık, derece belirteci *tout*'dur: ünsüzle başlayan dişil sıfattan önce yazıda uyum alır — *elle est toute petite*; ünlü önünde değişmez — *tout étonnée*.) Belirteçler “nasıl, ne kadar, ne zaman, nerede” gibi soruları yanıtlar ve cümleye anlam inceliği katar.

## Belirteç türleri

| tür | örnekler |
|---|---|
| tarz (*manière*) | bien, mal, vite, ensemble, lentement |
| nicelik / derece (*quantité*) | beaucoup, peu, très, trop, assez, plus, moins |
| zaman (*temps*) | hier, aujourd'hui, demain, déjà, toujours, souvent, tôt, tard |
| yer (*lieu*) | ici, là, dehors, dedans, partout, ailleurs |
| olumlama / [olumsuzlama](/dil-bilgisi/tumce-turleri/olumsuz-cumleler/) | oui, non, ne… pas |
| olasılık / tutum (*modalité*) | peut-être, sans doute, probablement |
| soru (*interrogation*) | où, quand, comment, pourquoi, combien |

- *Elle parle vite.* (Hızlı konuşuyor.)
- *Il y a trop de bruit.* (Çok fazla gürültü var.)
- *Nous partons demain.* (Yarın gidiyoruz.)

## -ment ile tarz belirteci kurmak

Tarz belirteçlerinin büyük bölümü sıfattan türetilir. Kural: **sıfatın dişil biçimine -ment eklenir.**

| sıfat (eril) | dişil | belirteç |
|---|---|---|
| lent | lente | lentement |
| heureux | heureuse | heureusement |
| doux | douce | doucement |

Sıfat bir **ünlüyle** bitiyorsa eril biçim olduğu gibi kullanılır: *vrai → vraiment*, *poli → poliment*, *absolu → absolument*. Birkaç biçim ise kurala tam oturmaz ve tek tek öğrenilir: *gentil → gentiment*, *bref → brièvement*, *précis → précisément*.

**-ant** ve **-ent** ile biten sıfatlarda son hece değişir: *-ant → -amment*, *-ent → -emment*. İlginç olan, ikisinin de aynı okunmasıdır (yaklaşık *aman*):

- *constant → constamment* (sürekli)
- *prudent → prudemment* (ihtiyatlı)

> **WARNING:** Sık kullanılan birkaç belirteç bu kuraldan gelmez ve ezberlenir: *bon* sıfatının belirteci **bien**, *mauvais* sıfatının belirteci **mal**'dir. *rapide* için düzenli *rapidement* de, çok sık kullanılan düzensiz **vite** de geçerlidir. *bien* ve *vite*'in sonunda *-ment* yoktur.


## Üstünlük ve en üstünlük

Belirteçler de sıfatlar gibi karşılaştırılabilir: *plus … que*, *moins … que*, *aussi … que*; en üstünlük için *le plus / le moins*:

- *Il court plus vite que moi.* (Benden daha hızlı koşuyor.)
- *C'est elle qui répond le plus poliment.* (En kibar yanıt veren odur.)

Düzensiz karşılaştırmalar: *bien → mieux → le mieux*; *beaucoup → plus → le plus*; *peu → moins → le moins*. *mal* ise olağan kullanımda düzenlidir: *plus mal / le plus mal* (*pis* biçimi bugün yalnızca *tant pis* gibi kalıplarda yaşar).

**FR:** Elle chante bien, mais sa sœur chante mieux.

**TR:** O güzel şarkı söyler ama kız kardeşi daha güzel söyler.

*bien*'in karşılaştırmalı biçimi düzensiz olarak *mieux*'tür; “daha bien” demek için *plus bien* değil **mieux** kullanılır.


> **INFO:** **mieux** ile **meilleur** karıştırılmamalıdır: *mieux* bir belirteçtir (eylemi niteler — *chanter mieux*), *meilleur* ise bir sıfattır (adı niteler ve uyum alır — *un meilleur chanteur*). İkisi de “daha iyi” anlamına gelir ama biri eyleme, öteki ada bağlanır.


## Belirtecin yeri

**Basit zamanlarda** belirteç çoğunlukla çekimli eylemin **hemen ardından** gelir:

- *Il travaille beaucoup.* (Çok çalışır.)
- *Elle conduit prudemment.* (İhtiyatlı araba kullanır.)

**[Bileşik zamanlarda](/dil-bilgisi/fiil-grubu/bildirme-kipi/gecmis-zaman/passe-compose/)** kısa ve sık kullanılan belirteçler (*bien, mal, déjà, encore, trop, beaucoup, souvent, toujours*) çoğu zaman yardımcı eylem ile *participe passé* **arasına** girer:

- *J'ai déjà mangé.* (Çoktan yedim.)
- *Il a bien dormi.* (İyi uyudu.)

Buna karşılık çoğu *-ment* belirteci ile zaman ve yer belirteçleri *participe*'ten **sonra** ya da cümle başında/sonunda durur:

- *Il a répondu poliment.* (Kibarca yanıt verdi.)
- *Elle est arrivée hier.* (Dün geldi.)

Bir sıfatı ya da başka bir belirteci niteleyen derece belirteci ise nitelediği sözcüğün **önüne** gelir: *très grand*, *trop vite*, *assez bien*.

> **WARNING:** Türkçedeki tek “çok”, Fransızcada ikiye ayrılır ve karıştırılması en sık hatalardandır: **très** sıfatı ve belirteci niteler (*très grand* — çok büyük, *très vite* — çok hızlı), **beaucoup** ise eylemi ve (*beaucoup de* ile) ismi niteler (*Je t'aime beaucoup* — Seni çok seviyorum, *beaucoup de travail* — çok iş). *beaucoup grand* ve *je t'aime très* yanlıştır.


## Sık yapılan hatalar

- Belirteci uyuma sokmak: *elles parlent biens* değil, doğrusu değişmez biçim **bien**'dir. (Tek yerleşik ayrıksılık, yukarıda anlatılan *toute petite* türü *tout* kullanımıdır.)
- *bien* ile *bon*'u karıştırmak: eylemi nitelerken *un bon travail* değil, *il travaille **bien*** denir (*bon* sıfat, *bien* belirteç).
- “Daha iyi” için *plus bien* demek: doğrusu düzensiz biçim **mieux**'tür.
- *-emment* / *-amment* yazımını karıştırmak: *prudent*'tan **prudemment**, *constant*'tan **constamment** gelir.
- Bileşik zamanda kısa belirteci yanlış yere koymak: *j'ai mangé déjà* yerine standart sıralama **j'ai déjà mangé**'dir.