Koşul Kipi

Conditionnel (koşul kipi), bir olayı gerçekleşmiş değil; bir koşula bağlı, varsayımsal ya da olası bir durum olarak sunan kiptir. Türkçedeki “-ar/erdi, -irdi” (geniş zamanın şartı) ve “-meli/malı” çağrışımlarını taşır: gelirdim, isterdim, yapardım. Bunun yanında günlük dilde en sık üç işi görür: kibarca rica etmek, bir varsayımın sonucunu söylemek ve doğruluğu kesinleşmemiş bir haberi aktarmak. Conditionnel‘in iki temel biçimi (zamanı) vardır: şimdiki (présent) ve geçmiş (passé). (Onu kip saymak geleneksel sınıflamadır; ayrıntı kip, zaman ve görünüş dersinde.)

Conditionnel‘i Türkçe iki yapı karşılar: koşulun sonucunu veren şart kipi (gelirdim, yapardım) ve kibarlık/dilek bildiren biçimler (isterdim, yapabilir misiniz). Yani je viendrais hem “gelirdim” (varsayım) hem “gelirdim/gelmek isterdim” (kibar dilek) olarak okunabilir; hangisi olduğu bağlamdan çıkar.

Conditionnel présent çekimi

Kural iki tanıdık parçanın birleşimidir:

futur simple kökü + imparfait ekleri (-ais, -ais, -ait, -ions, -iez, -aient)

Yani conditionnel kökü, gelecek zamanın köküyle aynıdır (genelde mastarın tamamı; -re ile bitenlerde sondaki -e atılır). Ona imparfait ekleri eklenir.

özne	parler	finir	prendre
je	parlerais	finirais	prendrais
tu	parlerais	finirais	prendrais
il / elle / on	parlerait	finirait	prendrait
nous	parlerions	finirions	prendrions
vous	parleriez	finiriez	prendriez
ils / elles	parleraient	finiraient	prendraient

Kökte her zaman bir -r- sesi bulunur; bu, conditionnel‘i tanımanın en kolay yoludur.

Gelecek zamanda kökü düzensiz olan eylemler, conditionnel‘de de aynı düzensiz kökü kullanır: être → ser- (je serais), avoir → aur- (j’aurais), aller → ir- (j’irais), faire → fer- (je ferais), pouvoir → pourr- (je pourrais), vouloir → voudr- (je voudrais), venir → viendr- (je viendrais), devoir → devr- (je devrais), voir → verr- (je verrais), falloir → faudr- (il faudrait). Bir kök gelecek için biliniyorsa, conditionnel için ezberlenecek yeni bir şey yoktur.

Kullanım

Kibarlık

İstek ve ricaları yumuşatmak için en sık kullanılan biçimdir. vouloir, pouvoir, aimer eylemleri bu amaçla conditionnel’e konur.

Je voudrais un café, s’il vous plaît. (Bir kahve istiyorum / rica etsem.)
Pourriez-vous m’aider ? (Bana yardım edebilir misiniz?)

FR Je voudrais réserver une table.

TR Bir masa ayırtmak istiyorum.

Je veux (istiyorum) doğrudan ve serttir; je voudrais aynı isteği kibarca yumuşatır. Türkçedeki “isterdim / istiyorum” inceliğine denk düşer.

Varsayımın sonucu (si + imparfait)

Şu ana ya da geleceğe ilişkin, gerçek olmayan bir varsayımda koşul cümlesi si + imparfait olur; sonuç cümlesi conditionnel présent’tedir.

Si j’avais le temps, je voyagerais plus. (Vaktim olsa daha çok gezerdim.)
Si tu venais, on serait contents. (Gelsen sevinirdik.)

Dilek ve hayal

Gerçekleşmesi belirsiz istekleri ve hayalleri anlatır:

J’aimerais vivre près de la mer. (Deniz kıyısında yaşamak isterdim.)

Doğruluğu kesinleşmemiş haber

Basın dilinde, henüz doğrulanmamış bilgileri aktarmak için kullanılır:

Selon la presse, l’accord serait signé demain. (Basına göre anlaşma yarın imzalanacakmış.)

Conditionnel aynı biçimle bir de geçmişin geleceği (futur dans le passé) işini görür: Il a dit qu’il viendrait (Geleceğini söyledi). Bu kullanım kendi dersinde ayrıntılı işlenir; burada yalnızca aynı çekimin bu görevi de üstlendiğini bilmek yeterli.

Conditionnel passé

Geçmişte gerçekleşmemiş bir olayı, bir pişmanlığı ya da bir sitemi anlatır. Yapısı: avoir ya da être‘in conditionnel présent‘ı + participe passé.

özne	parler	aller
je / j’	aurais parlé	serais allé(e)
tu	aurais parlé	serais allé(e)
il / elle / on	aurait parlé	serait allé(e)
nous	aurions parlé	serions allé(e)s
vous	auriez parlé	seriez allé(e)s
ils / elles	auraient parlé	seraient allé(e)s

Kullanımları:

Pişmanlık / gerçekleşmemiş geçmiş: J’aurais aimé te voir. (Seni görmek isterdim — ama olmadı.)
Sitem: Tu aurais dû me prévenir. (Beni uyarmalıydın.)
Geçmişe ilişkin gerçek dışı varsayımın sonucu: koşul cümlesi si + plus-que-parfait, sonuç conditionnel passé olur.

FR Si j'avais su, je serais venu plus tôt.

TR Bilseydim daha erken gelirdim.

Geçmişte olmamış bir varsayım: si + plus-que-parfait (avais su) koşulu, conditionnel passé (serais venu) ise gerçekleşmemiş sonucu verir.

si cümlelerinde kip eşleşmesi

si ile kurulan koşul cümlelerinde kipler belirli bir düzene göre eşleşir:

koşul (si …)	sonuç	anlam
si + présent	futur	gerçek, olası koşul
si + imparfait	conditionnel présent	şimdi/gelecek için gerçek dışı
si + plus-que-parfait	conditionnel passé	geçmiş için gerçek dışı

Buradaki altın kural: koşul bildiren si yan cümlesinin içine conditionnel konmaz; conditionnel sonuç bölümünde durur. (Kural yalnızca koşul si‘si içindir — “…ip …meyeceği” anlamındaki si‘den sonra conditionnel gelebilir: Je ne savais pas s’il viendrait — Gelip gelmeyeceğini bilmiyordum.)

Sık yapılan hatalar

si‘den sonra conditionnel kullanmak: si je serais riche demek yanlıştır; doğrusu si j’étais riche, je serais…‘dir. Koşul imparfait’te, sonuç conditionnel‘de olur.
je biçiminde conditionnel ile futur‘ü karıştırmak: gelecek je parlerai (-ai), koşul je parlerais (-ais) yazılır. Yazı hep ayırır; söyleyişteki /e/–/ɛ/ farkını ise her konuşur korumaz, çoğu zaman bağlam belirler.
Kökteki -r-‘yi düşürmek: je finirais yerine je finissais yazmak, koşulu imparfait‘ye çevirir ve anlamı bozar.
Kibar je voudrais yerine sert je veux kullanıp ricayı kabalaştırmak.
Tu aurais dû (sitem) yapısını tu as dû (bildirme: “etmiş olmalısın”) ile karıştırmak; sitem conditionnel passé ister.

İstek Kipi Emir Kipi