Emir Kipi

Impératif (emir kipi), buyruk vermek, rica ve öğüt etmek, yönerge ve tarif vermek için kullanılan kiptir. En belirgin özelliği özne adılının söylenmemesidir: Parle ! (Konuş!) cümlesinde tu yoktur, eylem tek başına durur. Türkçedeki emir-istek kipi gibi (konuş, konuşalım, konuşun) yalnızca üç kişiye sahiptir: tu, nous ve vous. nous biçimi “haydi … -elim” anlamı taşır.

Çekim

Impératif biçimleri çoğu eylemde şimdiki zamandan (présent de l’indicatif) alınır; yalnızca özne adılı atılır. (Birkaç düzensiz ile -er grubundaki -s düşmesi aşağıda.)

eylem	tu	nous	vous
parler	parle	parlons	parlez
finir	finis	finissons	finissez
prendre	prends	prenons	prenez
attendre	attends	attendons	attendez

Finis ton travail. (İşini bitir.)
Prenons un taxi. (Bir taksiye binelim.)
Attendez ici. (Burada bekleyin.)

-er eylemlerinde (ve aynı biçimde çekilen aller, ouvrir, offrir gibilerinde) tu biçimi sondaki -s‘yi atar: tu parles → parle, tu vas → va, tu ouvres → ouvre. Bu, bu gruba özgü bir inceliktir; finir, prendre gibi eylemlerde tu biçimi -s‘yi korur (finis, prends).

Atılan -s, yalnızca eyleme çizgiyle bağlanan y ve en adıllarından önce geri gelir: Vas-y ! (Hadi!), Parles-en à ton frère (Bunu kardeşinle konuş) — araya bir bağlama (liaison) sesi girer. Adıl değilse -s dönmez: Va en France (Fransa’ya git).

Düzensiz biçimler

Dört eylemin emir biçimi şimdiki zamandan türetilmez; ayrıca öğrenilir:

eylem	tu	nous	vous
être	sois	soyons	soyez
avoir	aie	ayons	ayez
savoir	sache	sachons	sachez
vouloir	veuille	veuillons (çok seyrek)	veuillez

être ve avoir‘ın bu biçimleri aslında subjonctif kökünden gelir. vouloir‘ın veuillez biçimi çok kibar bir rica kalıbıdır: Veuillez patienter (Lütfen bekleyiniz).

Olumsuz emir

Olumsuzluk, eylemi ne … pas arasına alarak kurulur:

Ne parle pas si fort. (O kadar yüksek sesle konuşma.)
N’oubliez pas vos clés. (Anahtarlarınızı unutmayın.)

Adıllarla birlikte

Emir kipinde adılın yeri, cümlenin olumlu mu olumsuz mu olduğuna göre değişir.

Olumlu emir: adıl eylemden sonra gelir ve ona kısa çizgiyle bağlanır. Bu durumda me ve te adılları moi ve toi olur:

Donne-moi la clé. (Anahtarı bana ver.)
Lève-toi. (Kalk.)
Regarde-le. (Ona bak.)

İki adıl varsa en sık kalıpta düz tümleç önce, dolaylı tümleç sonra gelir:

Donne-le-moi. (Onu bana ver.)

y ve en‘den önce ise moi/toi değil m’/t’ kullanılır: Donne-m’en ! (Bana ondan ver!), Va-t’en ! (Git buradan!). Adılların tam sıralaması kendi dersindedir.

Olumsuz emir: adıl eylemden önce gelir ve olağan sırasına döner (me, te yeniden ortaya çıkar):

Ne me parle pas comme ça. (Benimle böyle konuşma.)
Ne le lui donne pas. (Onu ona verme.)

FR Lève-toi ! / Ne te lève pas !

TR Kalk! / Kalkma!

Olumlu emirde adıl eylemin ardından gelir ve te → toi olur; olumsuz emirde adıl eylemin önüne döner ve yeniden te olur. Aynı eylemin iki biçiminde adılın yeri tümüyle değişir.

Impératif‘in bir de geçmiş biçimi (impératif passé) vardır — aie fini, sois parti gibi — ve bir işin belli bir ana kadar bitmiş olmasını buyurur. Günlük dilde çok seyrektir; tanımak yeterli, üretmek gerekmez.

Sık yapılan hatalar

-er eylemlerinde tu biçimini -s ile yazmak: parles değil, doğrusu parle‘dir (ama parles-en gibi en/y önünde -s geri gelir).
Emir cümlesinde özne adılını bırakmak: tu parle değil, yalnızca parle.
Olumlu emirde me kullanmak: donne-me yanlıştır; doğrusu donne-moi‘dır.
Olumsuz emirde adılı eylemden sonraya koymak: ne donne-moi pas değil, doğrusu ne me donne pas’tır.
aller‘in tu biçimini va-y yazmak: doğrusu, bağlama sesiyle vas-y‘dir.

Koşul Kipi Ortaç Kipi