İstek Kipi

Subjonctif (istek kipi), bir olayı olgu olarak öne sürmek yerine bir tutumun — istek, gereklilik, duygu, değerlendirme, kuşku — çerçevesinde sunan kiptir. Bildirme kipi “öyledir/olmuştur” derken, subjonctif “öyle olsun, olması gerek, olmasına sevindim” der. Dikkat: bu, olayın gerçek dışı olduğu anlamına gelmez — Je suis content que tu sois là (Burada olmana sevindim) cümlesinde kişi gerçekten oradadır; subjonctif‘i zorunlu kılan, ana cümledeki kalıptır. Neredeyse her zaman que ile başlayan bir yan cümlede görülür ve bu yan cümleyi yöneten ana cümledeki ifade tarafından zorunlu kılınır.

Présent du subjonctif çekimi

Düzenli eylemlerde kök, şimdiki zamanın ils biçiminden alınır: -ent eki atılır, kalan köke şu ekler eklenir:

-e, -es, -e, -ions, -iez, -ent

Tekil kişiler ve ils biçimi, çoğu eylemde şimdiki zamanla aynı yazılır; fark asıl nous ve vous‘da ortaya çıkar. Bu iki kişide ekler -ions ve -iez olduğu için biçim imparfait‘ye benzer.

Düzensiz eylemler

En sık kullanılan birkaç eylem subjonctif’te tümüyle düzensizdir; bunları ezberlemek gerekir:

falloir ve pleuvoir yalnızca tekil üçüncü kişide kullanılır: qu’il faille, qu’il pleuve.

Ne zaman kullanılır?

Subjonctif, kendisini gerektiren bir ana cümleye bağlıdır. Bu ana cümleler birkaç anlam grubunda toplanır.

İstek, dilek, irade

İstemek, dilemek, rica etmek, izin vermek ya da yasaklamak anlamı taşıyan eylemlerden sonra:

• Je veux que tu sois à l’heure. (Vaktinde olmanı istiyorum.)
• Elle souhaite que nous venions tôt. (Erken gelmemizi diliyor.)

Gereklilik ve öznel değerlendirme (kişisiz kalıplar)

il faut que, il est important que, il vaut mieux que, il est dommage que gibi kişisiz kalıplardan sonra:

• Il faut que vous finissiez ce soir. (Bu akşam bitirmeniz gerek.)
• Il est important qu’elle comprenne la règle. (Kuralı anlaması önemli.)

Duygu

Sevinç, üzüntü, korku, şaşkınlık bildiren ifadelerden sonra:

• Je suis content que tu viennes. (Gelmene sevindim.)
• Nous avons peur qu’il pleuve. (Yağmur yağmasından korkuyoruz.)

Kuşku ve olasılık

Kuşku, olasılık ya da yadsıma bildiren ifadelerden sonra:

• Je doute qu’il dise la vérité. (Doğruyu söylediğinden kuşkuluyum.)
• Il est possible que nous partions demain. (Yarın gitmemiz olası.)

Belirli bağlaçlardan sonra

Bazı bağlaçlar her zaman subjonctif ister: pour que, afin que (amaç); bien que, quoique (karşıtlık); avant que, jusqu’à ce que (zaman); à condition que, à moins que, pourvu que (koşul); sans que (olumsuzluk).

• Je t’explique tout pour que tu comprennes. (Anlaman için sana her şeyi açıklıyorum.)
• Bien qu’il soit fatigué, il continue. (Yorgun olmasına rağmen devam ediyor.)

Aynı özne: subjonctif yerine mastar

İstek ve duygu bildiren eylemlerde özneler aynıysa que’li yan cümle kurulmaz; bunun yerine mastar (infinitif) kullanılır. (Bu, subjonctif‘in genel bir koşulu değildir: bağlaçlardan sonra aynı özneyle subjonctif gayet olağandır — Bien que je sois fatigué, je continue.)

Aynı biçimde kişisiz ve duygu kalıpları da tek özne durumunda mastara döner: Il faut partir (gitmek gerek, genel) — Il faut que tu partes (senin gitmen gerek); Je suis content de venir — Je suis content que tu viennes.

Bildirme kipi isteyen durumlar

Her que’li yan cümle subjonctif almaz. Ana cümle kesinlik, kanı ya da bildirim taşıyorsa yan cümle bildirme kipindedir (indicatif):

• Je pense qu’il a raison. (Haklı olduğunu düşünüyorum.) — olumlu penser, kanı bildirir; indicatif.
• Il est certain qu’elle viendra. (Geleceği kesin.) — kesinlik; indicatif.

İlginç bir incelik: penser ve croire olumsuz ya da soru biçiminde kuşku kazandığı için subjonctif’e kayabilir: Je ne pense pas qu’il ait raison (Haklı olduğunu sanmıyorum).

Subjonctif passé

Yan cümledeki olay, ana cümleden önce olmuşsa subjonctif passé kullanılır. Yapısı basittir: avoir ya da être‘in subjonctif présent‘ı + participe passé.

• Je suis content que tu aies réussi. (Başarmış olmana sevindim.)
• Bien qu’elle soit partie tôt, elle est arrivée en retard. (Erken çıkmış olmasına rağmen geç vardı.)

Yardımcı eylem seçimi ve uyum kuralları, bildirme kipindeki passé composé ile aynıdır.

Sık yapılan hatalar

• espérer‘den sonra subjonctif kullanmak: j’espère qu’il vienne yazıp doğrusu olan j’espère qu’il viendra‘yı kaçırmak yanlıştır.
• après que‘yi avant que gibi sanıp subjonctif getirmek: avant que subjonctif ister, ama après que standart dilde indicatif alır.
• İstek eylemlerinde özneler aynıyken que + subjonctif kurmak: je veux que je parte demek yanlıştır; doğrusu je veux partir‘dir. (Bağlaçlarda aynı özne sorun değildir: bien que je sois fatigué.)
• nous ve vous biçimlerini şimdiki zamanla aynı sanmak: que nous prenons yazıp doğrusu olan que nous prenions‘u kaçırmak yanlıştır.
• faire, pouvoir, savoir gibi düzensiz kökleri düzenli kurala sokmak: que je faise değil, doğrusu que je fasse’tir.
• Kesinlik bildiren il est sûr que ya da olumlu penser que‘den sonra subjonctif getirmek: bunlar indicatif ister.