# İstek Kipi

Fransızca istek kipi (subjonctif): çekimi ve düzensizleri, il faut que / vouloir que gibi tetikleyiciler, subjonctif isteyen bağlaçlar ve subjonctif passé.

Canonical URL: https://www.fransizcaogren.com/dil-bilgisi/fiil-grubu/bildirme-disindaki-kipler/subjonctif/


**CEFR seviyesi:** B1

*Subjonctif* (istek kipi), bir olayı olgu olarak öne sürmek yerine bir tutumun — istek, gereklilik, duygu, değerlendirme, kuşku — çerçevesinde sunan kiptir. Bildirme kipi “öyledir/olmuştur” derken, *subjonctif* “öyle olsun, olması gerek, olmasına sevindim” der. Dikkat: bu, olayın gerçek dışı olduğu anlamına gelmez — *Je suis content que tu sois là* (Burada olmana sevindim) cümlesinde kişi gerçekten oradadır; *subjonctif*'i zorunlu kılan, ana cümledeki **kalıptır**. Neredeyse her zaman **que** ile başlayan bir yan cümlede görülür ve bu yan cümleyi yöneten ana cümledeki ifade tarafından zorunlu kılınır.

> **INFO:** Türkçede bu öznel tutum çoğu zaman **istek kipi** (*-e / -a*) ya da **gereklilik** (*-meli / gerek ki*) ile karşılanır: *gitmesini istiyorum*, *gelmen gerek*, *başarmanı diliyorum*. Yani Fransızcanın *subjonctif* ile yaptığı işi Türkçe genellikle yan cümledeki eylemin kipiyle ya da bir ekle yapar. Bu yüzden *subjonctif*'i ayrı bir “zaman” gibi değil, ana cümlenin dayattığı bir tutum olarak düşünmek gerekir.


## Présent du subjonctif çekimi

Düzenli eylemlerde kök, **şimdiki zamanın *ils* biçiminden** alınır: *-ent* eki atılır, kalan köke şu ekler eklenir:

**-e, -es, -e, -ions, -iez, -ent**

| özne | parler (ils parl**ent**) | finir (ils finiss**ent**) | rendre (ils rend**ent**) |
|---|---|---|---|
| que je | parle | finisse | rende |
| que tu | parles | finisses | rendes |
| qu'il / elle / on | parle | finisse | rende |
| que nous | parlions | finissions | rendions |
| que vous | parliez | finissiez | rendiez |
| qu'ils / elles | parlent | finissent | rendent |

Tekil kişiler ve *ils* biçimi, çoğu eylemde şimdiki zamanla aynı yazılır; fark asıl *nous* ve *vous*'da ortaya çıkar. Bu iki kişide ekler *-ions* ve *-iez* olduğu için biçim *imparfait*'ye benzer.

> **WARNING:** Bazı eylemlerin **iki kökü** vardır: tekil kişiler ile *ils* için bir kök, *nous*/*vous* için başka bir kök. Örneğin *boire*: *que je boive* ama *que nous buvions*; *prendre*: *que je prenne* ama *que nous prenions*; *venir*: *que je vienne* ama *que nous venions*. Bu ikili kök bir düzensizlik değil, *nous* biçiminin ayrı bir tabandan gelmesidir.


## Düzensiz eylemler

En sık kullanılan birkaç eylem *subjonctif*'te tümüyle düzensizdir; bunları ezberlemek gerekir:

| eylem | que je | que nous | qu'ils |
|---|---|---|---|
| être | sois | soyons | soient |
| avoir | aie | ayons | aient |
| aller | aille | allions | aillent |
| faire | fasse | fassions | fassent |
| pouvoir | puisse | puissions | puissent |
| savoir | sache | sachions | sachent |
| vouloir | veuille | voulions | veuillent |

*falloir* ve *pleuvoir* yalnızca tekil üçüncü kişide kullanılır: *qu'il faille*, *qu'il pleuve*.

## Ne zaman kullanılır?

*Subjonctif*, kendisini gerektiren bir ana cümleye bağlıdır. Bu ana cümleler birkaç anlam grubunda toplanır.

### İstek, dilek, irade

İstemek, dilemek, rica etmek, izin vermek ya da yasaklamak anlamı taşıyan eylemlerden sonra:

- *Je veux que tu sois à l'heure.* (Vaktinde olmanı istiyorum.)
- *Elle souhaite que nous venions tôt.* (Erken gelmemizi diliyor.)

### Gereklilik ve öznel değerlendirme (kişisiz kalıplar)

*il faut que*, *il est important que*, *il vaut mieux que*, *il est dommage que* gibi kişisiz kalıplardan sonra:

- *Il faut que vous finissiez ce soir.* (Bu akşam bitirmeniz gerek.)
- *Il est important qu'elle comprenne la règle.* (Kuralı anlaması önemli.)

### Duygu

Sevinç, üzüntü, korku, şaşkınlık bildiren ifadelerden sonra:

- *Je suis content que tu viennes.* (Gelmene sevindim.)
- *Nous avons peur qu'il pleuve.* (Yağmur yağmasından korkuyoruz.)

### Kuşku ve olasılık

Kuşku, olasılık ya da yadsıma bildiren ifadelerden sonra:

- *Je doute qu'il dise la vérité.* (Doğruyu söylediğinden kuşkuluyum.)
- *Il est possible que nous partions demain.* (Yarın gitmemiz olası.)

### Belirli bağlaçlardan sonra

Bazı bağlaçlar her zaman *subjonctif* ister: *pour que*, *afin que* (amaç); *bien que*, *quoique* (karşıtlık); *avant que*, *jusqu'à ce que* (zaman); *à condition que*, *à moins que*, *pourvu que* (koşul); *sans que* (olumsuzluk).

- *Je t'explique tout pour que tu comprennes.* (Anlaman için sana her şeyi açıklıyorum.)
- *Bien qu'il soit fatigué, il continue.* (Yorgun olmasına rağmen devam ediyor.)

**FR:** Il faut que tu apprennes ce verbe.

**TR:** Bu fiili öğrenmen gerek.

Fransızca *il faut que* kalıbı yan cümlede *subjonctif* (*apprennes*) zorunlu kılar. Türkçede aynı zorunluluk yan eylemin *-men gerek* biçimiyle verilir; ayrı bir “subjonctif eki” yoktur.


## Aynı özne: subjonctif yerine mastar

**İstek ve duygu bildiren eylemlerde** özneler aynıysa *que*'li yan cümle kurulmaz; bunun yerine [mastar](/dil-bilgisi/fiil-grubu/bildirme-disindaki-kipler/kisisiz-kipler/) (*infinitif*) kullanılır. (Bu, *subjonctif*'in genel bir koşulu değildir: bağlaçlardan sonra aynı özneyle *subjonctif* gayet olağandır — *Bien que je sois fatigué, je continue*.)

**FR:** Je veux partir.

**TR:** Gitmek istiyorum.

Tek özne (*je*) hem istemeyi hem gitmeyi yapar, bu yüzden mastar gelir.


**FR:** Je veux que tu partes.

**TR:** Gitmeni istiyorum.

İki ayrı özne var (*je* isterken giden *tu*); bu yüzden *que* + *subjonctif* gerekir.


Aynı biçimde kişisiz ve duygu kalıpları da tek özne durumunda mastara döner: *Il faut partir* (gitmek gerek, genel) — *Il faut que tu partes* (senin gitmen gerek); *Je suis content de venir* — *Je suis content que tu viennes*.

## Bildirme kipi isteyen durumlar

Her *que*'li yan cümle *subjonctif* almaz. Ana cümle **kesinlik, kanı ya da bildirim** taşıyorsa yan cümle bildirme kipindedir (*indicatif*):

- *Je pense qu'il **a** raison.* (Haklı olduğunu düşünüyorum.) — olumlu *penser*, kanı bildirir; *indicatif*.
- *Il est certain qu'elle **viendra**.* (Geleceği kesin.) — kesinlik; *indicatif*.

> **WARNING:** *espérer* (ummak), Türkçe çağrışımına rağmen olumlu, yalın kullanımında yan cümlede **indicatif** ister: *J'espère qu'il viendra* (Geleceğini umuyorum), *viendra* ile — *vienne* ile değil. Buna karşılık *souhaiter* (dilemek) *subjonctif* alır. İki eylemi karıştırmamak gerekir.


İlginç bir incelik: *penser* ve *croire* olumsuz ya da soru biçiminde kuşku kazandığı için *subjonctif*'e kayabilir: *Je ne pense pas qu'il ait raison* (Haklı olduğunu sanmıyorum).

## Subjonctif passé

Yan cümledeki olay, ana cümleden **önce** olmuşsa *subjonctif passé* kullanılır. Yapısı basittir: **avoir** ya da **être**'in *subjonctif présent*'ı + *participe passé*.

- *Je suis content que tu **aies réussi**.* (Başarmış olmana sevindim.)
- *Bien qu'elle **soit partie** tôt, elle est arrivée en retard.* (Erken çıkmış olmasına rağmen geç vardı.)

Yardımcı eylem seçimi ve uyum kuralları, bildirme kipindeki [*passé composé*](/dil-bilgisi/fiil-grubu/bildirme-kipi/gecmis-zaman/passe-compose/) ile aynıdır.

> **INFO:** *Subjonctif*'in iki zamanı daha vardır: *imparfait du subjonctif* ve *plus-que-parfait du subjonctif*. Bunlar bugün yalnızca yazınsal ve çok resmî metinlerde görülür; günlük dilde yerlerini *présent* ve *passé du subjonctif* almıştır. Başlangıç ve orta düzeyde bu iki kipi tanımak yeterlidir, üretmek gerekmez.


## Sık yapılan hatalar

- *espérer*'den sonra *subjonctif* kullanmak: *j'espère qu'il vienne* yazıp doğrusu olan *j'espère qu'il viendra*'yı kaçırmak yanlıştır.
- *après que*'yi *avant que* gibi sanıp *subjonctif* getirmek: *avant que* *subjonctif* ister, ama *après que* standart dilde *indicatif* alır.
- İstek eylemlerinde özneler aynıyken *que* + *subjonctif* kurmak: *je veux que je parte* demek yanlıştır; doğrusu *je veux partir*'dir. (Bağlaçlarda aynı özne sorun değildir: *bien que je sois fatigué*.)
- *nous* ve *vous* biçimlerini şimdiki zamanla aynı sanmak: *que nous prenons* yazıp doğrusu olan *que nous prenions*'u kaçırmak yanlıştır.
- *faire*, *pouvoir*, *savoir* gibi düzensiz kökleri düzenli kurala sokmak: *que je faise* değil, doğrusu *que je fasse*'tir.
- Kesinlik bildiren *il est sûr que* ya da olumlu *penser que*'den sonra *subjonctif* getirmek: bunlar *indicatif* ister.