# Passé Composé

Fransızca passé composé: participe passé yapımı, avoir/être seçimi, être ve avoir ile ortaç uyumu, olumsuzluk ve adıl yerleşimi.

Canonical URL: https://www.fransizcaogren.com/dil-bilgisi/fiil-grubu/bildirme-kipi/gecmis-zaman/passe-compose/


**CEFR seviyesi:** A2

Passé composé, Fransızcanın günlük yaşamda en sık kullanılan geçmiş zamanıdır: konuşmada ve gündelik yazışmada geçmiş olaylar, sınırları belli birer bütün olarak bununla anlatılır. “Bütün” olmak “tek seferlik” demek değildir: tekrar (*Il a appelé trois fois* — Üç kez aradı) ve uzun ama kapanmış süre (*Il a vécu ici dix ans* — Burada on yıl yaşadı) de passé composé alır. Birleşik bir zamandır; iki parçadan kurulur: **yardımcı eylem** (*avoir* ya da *être*) şimdiki zamanda çekilir, ona asıl eylemin **geçmiş ortacı** (*participe passé*) eklenir. Bu ders ortacın nasıl yapıldığını, hangi yardımcı eylemin seçileceğini, ortaç uyumunu ve olumsuz biçimi ele alır.

> **INFO:** Passé composé, Türkçedeki **-di'li geçmiş zaman** ile büyük ölçüde örtüşür: *j'ai mangé* = “yedim”. Bağlama göre **-mış'lı** geçmişi de karşılayabilir: *Il a beaucoup changé* “çok değişmiş” diye de okunabilir.


## Geçmiş ortacı (*participe passé*)

Yardımcı eyleme eklenen biçim, asıl eylemin geçmiş ortacıdır. Düzenli yapımı gruplara göredir:

- **1. grup (*-er*) → *-é*:** *parler → parlé*, *manger → mangé*.
- **2. grup (*-ir*) → *-i*:** *finir → fini*, *choisir → choisi*.
- **3. grup:** büyük ölçüde düzensizdir; tek tek öğrenilir.

Sık geçen düzensiz ortaçlar:

| mastar | ortaç | mastar | ortaç |
|---|---|---|---|
| être | été | voir | vu |
| avoir | eu | prendre | pris |
| faire | fait | mettre | mis |
| dire | dit | écrire | écrit |
| lire | lu | venir | venu |
| pouvoir | pu | vouloir | voulu |
| ouvrir | ouvert | recevoir | reçu |

## Yardımcı eylem: *avoir* mı, *être* mi?

Eylemlerin **çoğu** *avoir* ile çekilir:

- *J'ai visité le musée hier.* (Dün müzeyi gezdim.)
- *Nous avons fini nos devoirs.* (Ödevlerimizi bitirdik.)

Küçük ama sık kullanılan bir grup eylem ise *être* ile çekilir. Bunlar genellikle **yer değiştirme** ve **durum değişimi** bildiren geçişsiz eylemlerdir: *aller, venir, arriver, partir, entrer, sortir, monter, descendre, rester, tomber, naître, mourir, retourner, devenir, revenir, rentrer*…

- *Elle est arrivée en retard.* (Geç geldi.)
- *Ils sont partis sans nous.* (Bizsiz gittiler.)

Bu listedeki *sortir, monter, descendre, rentrer, retourner* nesne aldıklarında *avoir*'a döner: *Elle est sortie* (Çıktı) ama *Elle a sorti la voiture* (Arabayı çıkardı); *Il est monté* ama *Il a monté les valises* (Bavulları yukarı taşıdı).

Ayrıca **bütün dönüşlü (pronominal) eylemler** *être* ile çekilir:

- *Nous nous sommes levés tôt.* (Erken kalktık.)

> **WARNING:** Yardımcı eylem seçimi ezberlenmelidir, çünkü çoğu birleşik zaman (futur antérieur, plus-que-parfait…) aynı seçimi izler. *Aller* eyleminin passé composé'si *j'ai allé* değil, **je suis allé(e)**'dir.


## Ortaç uyumu

### *être* ile: özneyle uyum

Yer değiştirme/durum listesindeki eylemlerde ortaç, **özneyle** cinsiyet ve sayı bakımından uyuşur: dişilde *-e*, çoğulda *-s* eklenir. (Dönüşlü eylemler de *être* alır ama uyumları ayrı kurala bağlıdır — *elles se sont parlé*'de uyum yoktur; ayrıntı [çatı dersinde](/dil-bilgisi/fiil-grubu/fiilde-cati/).)

**FR:** Il est venu. / Elle est venue. / Ils sont venus.

**TR:** O geldi. / O geldi. / Onlar geldi.

*être* ile ortaç özneye göre değişir (*venu / venue / venus*). Türkçede eylem özneye göre böyle bir cinsiyet uyumu yapmaz; bu yüzden uyum kolayca atlanır.


### *avoir* ile: önceki nesneyle uyum

*avoir* ile çekilen eylemlerde ortaç **özneyle uyuşmaz**. Yalnızca, dolaysız nesne (*COD*) eylemden **önce** geldiğinde, ortaç o nesneyle uyuşur:

- *Voici la lettre que j'ai écrite.* (İşte yazdığım mektup.) — *que* = *la lettre*, eylemden önce gelir, ortaç *écrite* olur.
- Ama: *J'ai écrit une lettre.* (Bir mektup yazdım.) — nesne sonra gelir, uyum yok.

## Olumsuzluk ve adıl yeri

Olumsuzlukta **ne … pas** yardımcı eylemi çevreler; ortaç dışarıda kalır:

- *Je n'ai pas compris la question.* (Soruyu anlamadım.)
- *Elle n'est pas venue.* (Gelmedi.)

Nesne adılı yardımcı eylemin **önüne** gelir: *Je l'ai vu.* (Onu gördüm.)

## Sık yapılan hatalar

- Yanlış yardımcı eylem: *j'ai allé* değil, **je suis allé(e)**; *je suis mangé* değil, **j'ai mangé**.
- Dönüşlü eylemde *avoir* kullanmak: *j'ai me levé* değil, **je me suis levé(e)**.
- *être* ile uyumu atlamak: *elle est allé* değil, **elle est allée**.
- Düzensiz ortacı düzenli yapmak: *j'ai prendu* değil, **j'ai pris**; *j'ai faisé* değil, **j'ai fait**.
- Olumsuzlukta *pas*'ı ortaçtan sonraya atmak: *je n'ai mangé pas* değil, **je n'ai pas mangé**.