Passé Simple

Passé simple, geçmişte olup bitmiş, tamamlanmış eylemleri anlatan basit (yardımcı eylemsiz) bir geçmiş zamandır. Bugün gündelik konuşmada kullanılmaz; yerini passé composé almıştır (resmî söylevlerde, tarih anlatımında ve alıntılarda hâlâ duyulabilir). Buna karşılık romanlarda, öykülerde, tarihsel ve biyografik metinlerde, masallarda ve kimi gazete yazılarında anlatı zamanı olarak yaşar. Bu yüzden çoğu öğrenen için passé simple öncelikle tanınması gereken bir zamandır: kendisi konuşurken kurmasa da, okurken karşısına çıkar.

Passé simple ile passé composé çoğu zaman aynı Türkçe karşılığı verir (-di’li geçmiş zaman): il arriva ve il est arrivé ikisi de “geldi”dir. Fark önce dil düzeyindedir — biri yazılı anlatıya, öteki konuşmaya aittir — ama yalnızca o değildir: passé simple olayı anlatıcının “şimdi”sinden kopuk bir anlatı dünyasına yerleştirir; passé composé ise olayı konuşma anına bağlayabilir (sonucu hâlâ geçerli kılabilir).

Çekim

Passé simple’in ekleri eylem grubuna göre üç ana kümede toplanır. Ekler köke eklenir.

1. grup (-er): kök + -ai, -as, -a, -âmes, -âtes, -èrent

özne	parler
je	parlai
tu	parlas
il / elle / on	parla
nous	parlâmes
vous	parlâtes
ils / elles	parlèrent

2. grup ve birçok 3. grup eylem: kök + -is, -is, -it, -îmes, -îtes, -irent

özne	finir	prendre
je	finis	pris
tu	finis	pris
il / elle / on	finit	prit
nous	finîmes	prîmes
vous	finîtes	prîtes
ils / elles	finirent	prirent

Bazı 3. grup eylemler: kök + -us, -us, -ut, -ûmes, -ûtes, -urent (ör. vouloir → je voulus, pouvoir → je pus, devoir → je dus).

Sık kullanılan düzensiz kökler

mastar	kök	örnek (il)
être	fu-	il fut
avoir	eu-	il eut
faire	fi-	il fit
voir	vi-	il vit
dire	di-	il dit
venir	vin-	il vint

venir ve tenir özel bir ek kümesi alır: je vins, tu vins, il vint, nous vînmes, vous vîntes, ils vinrent. Ayrıca nous ve vous biçimlerindeki inceltme imi (accent circonflexe) zorunludur: parlâmes, finîtes.

Kullanım

Anlatıyı ilerleten, tamamlanmış olaylar: birbiri ardına gelen eylemler passé simple ile dizilir.
Ils marchèrent longtemps, puis ils s’arrêtèrent près d’une rivière. (Uzun süre yürüdüler, sonra bir nehrin kıyısında durdular.)
L’écrivain publia son premier roman à trente ans. (Yazar ilk romanını otuz yaşında yayımladı.)

Çoğunlukla imparfait ile birlikte çalışır: imparfait sahneyi ve arka planı betimler, passé simple bu arka planda olup biten asıl olayı verir.

FR Le soleil brillait quand ils partirent.

TR Onlar yola çıktığında güneş parlıyordu.

brillait (imparfait) süregelen durumu, partirent (passé simple) o sırada gerçekleşen tek seferlik olayı anlatır. Aynı iş bölümü konuşmada imparfait + passé composé ile yapılır.

FR Il arriva à Paris en 1900. — Il est arrivé à Paris en 1900.

TR 1900’de Paris'e geldi.

İki cümle de aynı olayı bildirir. İlki yazılı anlatıya (passé simple), ikincisi konuşmaya ve günlük yazışmaya (passé composé) aittir.

Sık yapılan hatalar

Konuşmada ya da günlük yazışmada passé simple kullanmak: bu bağlamda doğal olan passé composé‘dir.
nous / vous biçimlerinde inceltme imini atlamak: nous parlames değil, nous parlâmes.
Çoğul 3. kişi eklerini karıştırmak: -er için -èrent (parlèrent), öteki gruplar için -irent / -urent (finirent, voulurent).
être / avoir gibi düzensizleri düzenli sanmak: il étit değil il fut; il avit değil il eut.

Passé Composé