Çifte Geçmiş Zaman

Çifte geçmiş zaman (passé surcomposé), passé composé ile anlatılan bir geçmiş olaydan önce tamamlanmış başka bir olayı bildirir; “hemen ardından” duygusunu çoğu zaman dès que gibi bağlaç ve bağlam katar. Adı “çifte birleşik”tir, çünkü yardımcı eylemin kendisi de birleşik (passé composé) biçimde çekilir. Konuşma dilinde — özellikle Fransa’nın güneyi gibi kimi bölgesel ağızlarda — zaman bağlaçlı yan cümlelerde görülür; seyrek, ileri düzey bir yapıdır.

Passé surcomposé, yazılı anlatıdaki passé antérieur‘ün konuşma dilindeki karşılığı gibidir. Nasıl passé antérieur, passé simple ile eşleşip ondan önceki olayı veriyorsa, passé surcomposé de passé composé ile eşleşip ondan hemen önce biten olayı verir. Türkçedeki “…-ir …-mez” / “…-ince hemen” anlamına yakındır.

Kuruluş

yardımcı eylem (passé composé) + participe passé

Yani avoir ile çekilen eylemlerde, avoir‘ın kendisi passé composé’ye (ai eu, as eu, a eu…) çekilir ve asıl eylemin geçmiş ortacı eklenir:

özne	avoir (passé composé)	+ ortaç	örnek
j’	ai eu		j’ai eu fini
tu	as eu		tu as eu fini
il / elle / on	a eu	fini	il a eu fini
nous	avons eu		nous avons eu fini
vous	avez eu		vous avez eu fini
ils / elles	ont eu		ils ont eu fini

Yapı neredeyse her zaman avoir ile çekilen eylemlerde kullanılır. être ile çekilen eylemlerde çifte biçim çok seyrektir ve günlük dilde pek geçmez; bu yüzden öncelikle avoir’lı kalıbı tanımak yeterlidir.

Kullanım

Tipik kullanımı, quand (…-ınca), dès que (…-ir …-mez), après que (…-dikten sonra) gibi zaman bağlaçlarıyla kurulan yan cümledir. Yan cümle passé surcomposé, ana cümle tipik olarak passé composé olur.

FR Dès qu'il a eu fini de manger, il est sorti.

TR Yemeğini bitirir bitirmez dışarı çıktı.

a eu fini (passé surcomposé) önce tamamlanan eylemi, est sorti (passé composé) sonrasında olanı anlatır. “Bitirir bitirmez” hızı asıl dès que‘den gelir; surcomposé, işin o anda tamamlanmış olduğunu vurgular.

Quand elle a eu terminé son rapport, elle a quitté le bureau. (Raporunu bitirir bitirmez ofisten ayrıldı.)
Après qu’ils ont eu signé le contrat, tout est devenu officiel. (Sözleşmeyi imzaladıktan hemen sonra her şey resmîleşti.)

Sık yapılan hatalar

Plus-que-parfait ile karıştırmak: ikisi de öncelik bildirir; fark eşleştiği anlatıdadır — il avait fini genel “geçmişin geçmişi”dir, il a eu fini ise passé composé’lü konuşma anlatısında, bağlaçlı yan cümlede tamamlanmışlığı vurgular.
Resmî/yazılı anlatıda passé surcomposé kullanmak: orada doğal olan, passé simple ile eşleşen passé antérieur‘dür.
Ana cümleyi yanlış zamanda kurmak: passé surcomposé’li yan cümlenin ana cümlesi tipik olarak passé composé‘dir.
être ile çekilen eylemlerde zorlama çifte biçimler üretmek: yapı büyük çoğunlukla avoir’lı eylemlerde görülür; être’li biçimler çok seyrektir.

Passé Composé Yakın Geçmiş Zaman