Imparfait

Imparfait, geçmişte süregelen durumları, alışkanlıkları ve bir olayın arka planını anlatan basit (yardımcı eylemsiz) bir geçmiş zamandır. Passé composé olayı sınırları belli bir bütün olarak sunarken, imparfait olayı içinden gösterir: “o sırada neler oluyordu, durum neydi, ne yapılırdı” sorularını yanıtlar (bkz. görünüş). Geçmişe ilişkin betimleme ve alışkanlık anlatımının temel zamanıdır.

Türkçede imparfait’yi iki ayrı yapı karşılar: şimdiki zamanın hikayesi (-iyordu) ve geniş zamanın hikayesi (-erdi / -ardı). Je lisais hem “okuyordum” (o an süren) hem “okurdum” (alışkanlık) demek olabilir; hangisi olduğu bağlamdan anlaşılır.

Çekim

Imparfait çekiminin kuralı tek ve düzenlidir:

şimdiki zamanın nous kökü (eksiz) + -ais, -ais, -ait, -ions, -iez, -aient

Yani önce eylemin şimdiki zaman nous biçimi bulunur, -ons atılır, kalan köke imparfait ekleri eklenir.

eylem	nous biçimi	imparfait kökü
parler	nous parlons	parl-
finir	nous finissons	finiss-
prendre	nous prenons	pren-

özne	parler	finir	prendre
je / j'	parlais	finissais	prenais
tu	parlais	finissais	prenais
il / elle / on	parlait	finissait	prenait
nous	parlions	finissions	prenions
vous	parliez	finissiez	preniez
ils / elles	parlaient	finissaient	prenaient

Bu türetme kuralının tek sözlüksel istisnası être‘dir: kökü ét-’tir (j’étais, tu étais, il était…). Ayrıca yazım inceliği olarak -ger ve -cer eylemleri a‘dan önce yumuşar: manger → je mangeais, commencer → je commençais; ama nous ve vous‘da bu gerekmez: nous mangions, nous commencions.

Kullanım

Geçmişte süren durum / betimleme: Il faisait froid et la rue était vide. (Hava soğuktu ve sokak boştu.)
Alışkanlık / yinelenen eylem: Enfants, nous passions tous les étés à la campagne. (Çocukken bütün yazları kırda geçirirdik.)
Bir olayın arka planı: süren eylem ya da durum imparfait ile verilir; içine düşen olay passé composé olur. (Arka planın “kesilmesi” şart değildir; imparfait yalnızca sahneyi kurar.)

FR Je dormais quand il est rentré.

TR O eve döndüğünde uyuyordum.

dormais (imparfait) süregelen arka planı, est rentré (passé composé) o sırada gerçekleşen tek seferlik olayı anlatır. Bir öyküde betimleme imparfait, olaylar passé composé ile dizilir.

FR Le dimanche, nous allions au marché.

TR Pazar günleri pazara giderdik.

Yinelenen, alışılmış geçmiş eylem imparfait ile verilir; Türkçesi geniş zamanın hikayesidir (-erdi).

Koşul cümlelerinde

si (eğer) ile kurulan, şu ana ya da geleceğe ilişkin gerçek dışı varsayımlarda si‘den sonra imparfait gelir; sonuç bölümü koşul kipinde (conditionnel) olur:

Si j’avais plus de temps, je voyagerais davantage. (Daha çok vaktim olsa daha çok seyahat ederdim.)

Sık yapılan hatalar

Kökü mastardan almak: prendre → je prendais değil, je prenais (nous prenons kökünden).
être‘yi düzenli sanmak: je suis… idi gibi değil, j’étais.
-ger / -cer yazımını atlamak: je mangais değil, je mangeais; je commencais değil, je commençais.
Olayı bütün olarak anlatırken imparfait’ye kaymak: “Dün bir film izledim” için Hier, j’ai regardé un film denir. (İmparfait yanlış değil, başka şey söyler: Hier à huit heures, je regardais un film — dün sekizde film izliyordum; olayın ortasından bir kesit.)

Şimdiki Zaman Plus-que-parfait