Şimdiki Zaman
Şimdiki zaman (présent de l’indicatif), bir olayı şu an gerçekleşiyor olarak ya da genel bir gerçek, alışkanlık olarak bildiren temel zamandır. Fransızcanın en sık kullanılan ve diğer zamanların temelini oluşturan çekimidir. Eylemler mastar sonlarına göre üç gruba ayrılır ve her grubun kendi kişi ekleri vardır. Bu ders üç grubun çekimini, yazım değişikliklerini, en sık düzensiz eylemleri ve şimdiki zamanın kullanım alanlarını ele alır.
Üç eylem grubu
Eylemler mastar (sözlük) biçimlerinin sonuna göre sınıflanır:
- 1. grup: -er ile bitenler (en kalabalık, düzenli) — parler, manger, aimer. Tek istisna aller‘dir: -er ile bitse de düzensizdir ve 3. gruptadır.
- 2. grup: -ir ile bitip çoğul köke -iss- ekleyenler — finir, choisir, réussir.
- 3. grup: düzensizler — -ir (issiz), -re, -oir ile bitenler ve être, avoir, aller — partir, prendre, vouloir.
1. grup: -er eylemleri
Mastardan -er atılır, köke kişi ekleri eklenir. Eklerden üçü (-e, -es, -ent) okunmaz, bu yüzden üç kişi aynı duyulur.
| özne | parler (konuşmak) | ek |
|---|---|---|
| je | parle | -e |
| tu | parles | -es |
| il / elle / on | parle | -e |
| nous | parlons | -ons |
| vous | parlez | -ez |
| ils / elles | parlent | -ent |
-er grubunda yazım değişiklikleri
Söyleyişi korumak için bazı -er eylemleri kökte küçük değişiklik yapar:
- -ger eylemleri nous‘da araya e alır: manger → nous mangeons.
- -cer eylemleri nous‘da ç olur: commencer → nous commençons.
- acheter, lever gibileri sessizden önce è alır: j’achète, ama nous achetons.
- appeler, jeter gibileri ünsüzü çiftler: j’appelle, ama nous appelons.
2. grup: -ir eylemleri (-iss-)
Mastardan -ir atılır; tekil kişiler -is/-it, çoğul kişiler köke -iss- ekleyerek çekilir.
| özne | finir (bitirmek) |
|---|---|
| je | finis |
| tu | finis |
| il / elle / on | finit |
| nous | finissons |
| vous | finissez |
| ils / elles | finissent |
3. grup: düzensiz eylemler
Sabit bir kalıpları yoktur; tek tek öğrenilir. En sık kullanılan dört temel eylem:
| özne | être | avoir | aller | faire |
|---|---|---|---|---|
| je/j’ | suis | ai | vais | fais |
| tu | es | as | vas | fais |
| il/elle/on | est | a | va | fait |
| nous | sommes | avons | allons | faisons |
| vous | êtes | avez | allez | faites |
| ils/elles | sont | ont | vont | font |
Birçok 3. grup eylemi yine de yinelenen ekler taşır. Örneğin prendre (almak): je prends, tu prends, il prend, nous prenons, vous prenez, ils prennent.
Şimdiki zamanın kullanımı
Présent yalnızca “şu an”ı anlatmaz; birkaç değeri vardır:
- Şu anda olan: Il dort en ce moment. (Şu an uyuyor.)
- Alışkanlık / yinelenen: Je cours tous les matins. (Her sabah koşarım.)
- Genel gerçek: L’eau bout à cent degrés. (Su yüz derecede kaynar.)
- Yakın gelecek (zaman belirteciyle): On part demain. (Yarın gidiyoruz.) — bkz. futur proche
Sık yapılan hatalar
- -er eklerini okumaya çalışmak: parlent’ta sondaki -ent okunmaz; duyulan, kökün son ünsüzüne kadarki bölümdür (« parl »).
- Her -ir eylemini 2. gruba sokmak: je partis (yanlış présent) değil, je pars.
- nous yazım değişikliğini atlamak: nous mangons değil, nous mangeons; nous commencons değil, nous commençons.
- Yardımcı eklemek: je suis parle değil, sadece je parle (présent tek sözcüktür).
- Süren durumu depuis ile geçmiş zamanda anlatmak: j’ai habité depuis trois ans değil, j’habite depuis trois ans. (Olumsuzda passé composé olağandır: Je ne l’ai pas vu depuis lundi — Onu pazartesiden beri görmedim.)
- Özneyi düşürmek: ekler kişiyi ayırmaya yetmediğinden yalın parle yetersizdir; Marie parle ya da je parle gerekir. (Özne yalnızca emir kipinde atılır.)