# Fransızcada Eylem Türleri

Fransızcada eylem türleri: asıl eylemler, être/avoir yardımcıları, aller ve venir de gibi yarı yardımcılar, kipsel eylemler, dönüşlü ve kişisiz eylemler.

Canonical URL: https://www.fransizcaogren.com/dil-bilgisi/fiil-grubu/genel-bilgiler/eylem-turleri/


**CEFR seviyesi:** A2

Eylem (*verbe*), cümlenin en temel kurucusudur; bir işi, oluşu, durumu ya da duyguyu anlatır ve cümledeki öteki öğeler ona göre dizilir. Fransızcada eylemler **cümledeki işlevlerine** göre üç ana işlevde görülür: tek başına anlam taşıyan **asıl eylem**, birleşik zamanları kuran **yardımcı eylem** ve bir mastarla birleşip zaman ya da kip katan **yarı yardımcı eylem** — aynı eylem, bağlama göre işlev değiştirebilir. Bu ders bu üç türü ve birkaç özel eylem kümesini tanıtır.

> **INFO:** Türkçede de “yardımcı fiil” (ör. *etmek, olmak*) kavramı vardır; ancak Fransızcada yardımcı eylemler asıl olarak **geçmiş zaman gibi birleşik zamanları çekmek** için kullanılır — bu, Türkçedeki birleşik fiil mantığından farklı bir görevdir. Bu yüzden eylemin türünü, anlamından çok cümledeki rolünden tanımak gerekir.


## Asıl eylemler

Kendi başına tam bir anlam taşıyan, sözlükteki gerçek eylemlerdir; sayıca en kalabalık türdür. Genellikle yanlarına bir belirteç ya da bir/birden çok tümleç alırlar.

**FR:** Nous préparons le dîner ensemble.

**TR:** Akşam yemeğini birlikte hazırlıyoruz.

*préparer* (hazırlamak) asıl bir eylemdir: tek başına yüklemi kurar ve bir nesne (*le dîner*) alır. Cümlenin anlam çekirdeği bu eylemdir.


## Yardımcı eylemler: être ve avoir

**être** (olmak) ve **avoir** (sahip olmak) iki temel yardımcı eylemdir. İki ayrı işleri vardır: hem **kendi başlarına asıl eylem** olarak kullanılırlar, hem de birleşik zamanları (passé composé, plus-que-parfait…) kurmak için **yardımcı** olarak görev alırlar.

Şimdiki zamandaki çekimleri öğrenilmesi gereken ilk biçimlerdir:

| özne | être | avoir |
|---|---|---|
| je / j' | suis | ai |
| tu | es | as |
| il / elle / on | est | a |
| nous | sommes | avons |
| vous | êtes | avez |
| ils / elles | sont | ont |

Asıl eylem olarak: *être* özneye bir nitelik yükler (uyruk, meslek, durum), *avoir* ise sahiplik, yaş ve bazı bedensel duyguları anlatır.

**FR:** J'ai vingt ans et je suis étudiant.

**TR:** Yirmi yaşındayım ve öğrenciyim.

Fransızca yaşı *avoir* ile söyler (sözcük sözcük “yirmi yıla sahibim”), oysa Türkçe “olmak/-mak” mantığını kullanır. Meslek ve durum ise *être* ile verilir. İkisi de burada **asıl** eylemdir.


Yardımcı olarak ise [birleşik zamanlarda](/dil-bilgisi/fiil-grubu/bildirme-kipi/gecmis-zaman/passe-compose/) asıl eylemin ortacının önünde dururlar:

**FR:** Elle a fini son travail.

**TR:** İşini bitirdi.

Burada *a* (avoir) artık “sahip olmak” demez; *fini* ortacıyla birleşip geçmiş zamanı (passé composé) kurar. Yani aynı eylem, bağlama göre asıl ya da yardımcı olabilir.


> **WARNING:** Hangi yardımcının seçileceği önemlidir: çoğu eylem *avoir* ile çekilir; sınırlı, kalıplaşmış bir yer değiştirme/durum değişikliği listesi (*aller, venir, partir, devenir, naître, mourir*…) ve tüm **adılsıl eylemler** *être* ile çekilir. Liste ezberle gider: *marcher, courir, voyager* gibi hareket eylemleri *avoir* alır; *sortir* gibi çift kullanımlılar da nesne alınca *avoir*'a döner (*elle est sortie* ama *elle a sorti le chien* — köpeği çıkardı). Bu listedeki eylemlerde ortaç özneyle **uyuşur**: *Elle est partie* (dişil *-e*). Adılsıl eylemlerin uyum kuralları ayrıdır; onlar [çatı dersinde](/dil-bilgisi/fiil-grubu/fiilde-cati/) ele alınır.


## Yarı yardımcı eylemler

Çekimli bir eyleme **mastar** ekleyerek ona zaman ya da kip değeri katan eylemlerdir. Kendileri çekilir, anlamı taşıyan eylem ardından mastar olarak gelir.

**Zaman katanlar:**

- **aller + mastar** → [yakın gelecek](/dil-bilgisi/fiil-grubu/bildirme-kipi/gelecek-zaman/futur-proche/): *Je vais partir.* (Gideceğim / Gitmek üzereyim.)
- **venir de + mastar** → [yakın geçmiş](/dil-bilgisi/fiil-grubu/bildirme-kipi/gecmis-zaman/passe-recent/): *Je viens de partir.* (Az önce gittim.)

**Kip katanlar (kipsel eylemler):**

- **pouvoir** (-abilmek), **devoir** (-mak zorunda olmak), **vouloir** (-mak istemek), **falloir** (-mak gerekmek).

**FR:** Tu dois étudier, mais tu peux te reposer un peu.

**TR:** Çalışman gerekiyor, ama biraz dinlenebilirsin.

*dois* (devoir) ve *peux* (pouvoir) kipsel eylemlerdir; asıl anlam, kullanıldıklarında ardından gelen mastardadır (*étudier*, *te reposer*) ve mastar çekilmez. Mastar bağlamdan anlaşılıyorsa atlanabilir: *— Tu peux venir ? — Oui, je peux.* (— Gelebilir misin? — Evet, gelebilirim.)


> **INFO:** *falloir* yalnızca **kişisiz** *il* ile çekilir: *il faut + mastar* (… gerekir): *Il faut réserver à l'avance* (Önceden yer ayırtmak gerekir). Kişisiz olması gerekliliğin hep genel olduğu anlamına gelmez; belirli bir kişiye de yönelebilir: *Il me faut partir* (Gitmem gerek), *Il faut que tu viennes* (Gelmen gerek).


## Özel eylem kümeleri

Üç ana türün yanında, biçim ya da kullanım bakımından ayrışan iki küme daha vardır:

- **Dönüşlü (adılsıl) eylemler** (*verbes pronominaux*): bir dönüşlü adılla kullanılır (*se laver, s'appeler*) ve birleşik zamanlarda *être* ile çekilir. Ayrıntısı [çatı dersinde](/dil-bilgisi/fiil-grubu/fiilde-cati/) ele alınır.
- **Kişisiz eylemler** (*verbes impersonnels*): yalnızca kişisiz *il* öznesiyle çekilir ve belli bir kişiye gönderme yapmaz; özellikle hava durumu eylemleri böyledir.

**FR:** Il pleut depuis ce matin.

**TR:** Bu sabahtan beri yağmur yağıyor.

*pleuvoir* (yağmur yağmak) kişisiz bir eylemdir: buradaki *il* bir kişiyi değil, doğa olayını karşılar. “Kim?” sorusuna yanıt vermez. *Il neige* (Kar yağıyor), *Il faut* (Gerekir) de aynı kümedendir.


## Sık yapılan hatalar

- Yaşı *être* ile söylemek: *Je suis vingt ans* değil, *J'ai vingt ans*.
- Birleşik zamanda yanlış yardımcı seçmek: *J'ai allé* değil, *Je suis allé*.
- Yarı yardımcıdan sonra mastarı çekmek: *Je veux je pars* değil, *Je veux partir*.
- *venir de*'yi yakın gelecek sanmak: yakın geçmiştir; gelecek için *aller + mastar* kullanılır.
- *falloir*'ı bir kişiyle çekmeye çalışmak: *je faut* yoktur; yalnızca *il faut*.
- *être* ile çekilen birleşik zamanda uyumu unutmak: *Elle est venu* değil, *Elle est venue*.