# Eylem ve Eylem Öbeği

Fransızca eylem kuruluşları: geçişli/geçişsiz eylemler, COD, COI ve COS tümleçleri, penser à / avoir besoin de gibi ilgeçli kalıplar ve yüklem niteleyicileri.

Canonical URL: https://www.fransizcaogren.com/dil-bilgisi/fiil-grubu/genel-bilgiler/eylem-ve-eylem-obegi/


**CEFR seviyesi:** B1

Bir eylem cümlede tek başına durmaz; çevresine aldığı tümleçlerle bir **eylem öbeği** (*groupe verbal*) kurar — yani cümlenin yüklem çekirdeğini. Bir eylemin yanına hangi [öğelerin](/dil-bilgisi/isim-grubu/genel-bilgiler/cumlede-ismin-islevleri/) gelebileceği o eylemin **kuruluşuna** (*construction*) bağlıdır: kimi eylem nesne almaz, kimi tek nesne ister, kimi ilgeçli bir tümleç bekler, kimi de iki tümleci birden. Bu ders Fransızcadaki başlıca eylem kuruluşlarını ele alır; doğru tümleç seçimi bunları tanımaktan geçer.

> **INFO:** Türkçede nesnenin durumu çoğu zaman ekle belli olur (*kitabı okudum*, *kitaba baktım*). Fransızcada ise eylemin bir ilgeç isteyip istemediği, isterse hangisini (à mı, de mi) istediği eylemin **sözlüksel özelliğidir** ve ezberlenmesi gerekir. Bu yüzden yeni bir eylem öğrenirken yalnızca anlamını değil, **kuruluşunu** da öğrenmek gerekir: *penser **à**, avoir besoin **de**…*


## Geçişsiz eylemler

Nesne (doğrudan tümleç) **almayan** eylemlerdir; “neyi/kimi?” sorusu sorulamaz. Yanlarına genellikle yer, zaman ya da tarz belirten öğeler gelir. *dormir* (uyumak), *partir* (gitmek), *arriver* (varmak), *naître* (doğmak) gibi.

**FR:** Les enfants dorment profondément.

**TR:** Çocuklar derin derin uyuyor.

*dormir* geçişsizdir: “neyi uyuyor?” denemez. Cümleyi tamamlayan öğe bir nesne değil, bir tarz belirtecidir (*profondément*).


> **WARNING:** Bazı eylemler hem geçişli hem geçişsiz olabilir ve anlam değişir. *passer* geçişsizken “geçmek”, geçişliyken “geçirmek”tir: *Je passe devant la gare* (İstasyonun önünden geçiyorum) ↔ *Je passe mes vacances ici* (Tatilimi burada geçiriyorum). *monter, descendre, sortir, sigara için fumer* da bu çift kullanımdadır.


## Doğrudan geçişli eylemler

Nesneye **ilgeçsiz** bağlanan eylemlerdir; “kimi/neyi?” sorusuna yanıt veren bir doğrudan tümleç (COD) alırlar. (Bu sorular pratik bir ipucudur; asıl ölçüt eylemin kuruluşudur.) Kalıpları *fiil + quelque chose / quelqu'un* biçimindedir.

**FR:** J'attends le bus depuis dix minutes.

**TR:** On dakikadır otobüsü bekliyorum.

*attendre* doğrudan geçişlidir: nesne (*le bus*) araya ilgeç girmeden gelir. Doğrudan tümleç [bir adıl da olabilir](/dil-bilgisi/isim-grubu/zamirler/kisi-adillari/#doğrudan-tümleç-adılları-cod): *Je l'attends* (Onu bekliyorum).


Doğrudan tümleç bir isim olabileceği gibi bir mastar (*Je voudrais partir*) ya da *que* ile başlayan bir yan cümle de (*Je vois qu'il pleut*) olabilir.

> **WARNING:** Türkçede yönelme eki (*-a/-e*) alan bazı eylemler Fransızcada **doğrudan** geçişlidir; izlenen/beklenen/aranan şey araya à girmeden gelir. *regarder* (bakmak/izlemek), *attendre* (beklemek), *chercher* (aramak), *écouter* (dinlemek) böyledir: *Je regarde la télévision* doğru, nesneyi à ile vermek yanlıştır. (*à la télévision* öbeği ancak araç/yer belirtirken kullanılır: *J'ai regardé le match à la télévision* — Maçı televizyonda izledim.)


## Dolaylı geçişli eylemler

Nesneye bir **[ilgeçle](/dil-bilgisi/fiil-grubu/ilgecler/)** (çoğunlukla à ya da de) bağlanan eylemlerdir; tümleç dolaylıdır (COI). Kalıpları *fiil + à/de + quelque chose / quelqu'un* biçimindedir.

**FR:** Je pense à mes vacances.

**TR:** Tatilimi düşünüyorum.

*penser à* à ilgeci alır; Türkçede “düşünmek” doğrudan nesne alırken Fransızcada bağ à ile kurulur. İlgeç eylemin kuruluşunun parçasıdır, atılamaz.


**FR:** Elle a besoin de repos.

**TR:** Onun dinlenmeye ihtiyacı var.

*avoir besoin de* de ilgeci alır. Dolaylı tümleç bir kişi (*de toi*), bir şey (*de repos*), bir mastar (*de partir*) ya da bir adıl (*j'en ai besoin*) olabilir.


## Çift tümleçli eylemler

Aynı anda **bir doğrudan** (COD) ve **bir dolaylı** (ikincil tümleç, COS) alan eylemlerdir. Tipik kalıp *fiil + quelque chose + à quelqu'un* — “birine bir şey …mek”.

**FR:** J'offre un cadeau à ma sœur.

**TR:** Kız kardeşime bir hediye veriyorum.

*offrir* iki tümleç alır: doğrudan nesne *un cadeau* (neyi?), ikincil tümleç *à ma sœur* (kime?). *donner, envoyer, prêter, écrire, dire, demander* gibi eylemler bu kuruluştadır — bu, onların en yaygın kalıbıdır; aynı eylemler tek tümleçle ya da yan cümleyle de kurulabilir (*écrire à Marie*, *dire que…*).


> **INFO:** “İkincil tümleç” (COS) adı, dolaylı tümlecin **doğrudan nesneyle birlikte** göründüğü durumu anlatır. Doğrudan nesne bağlamdan anlaşılıyorsa düşebilir: *Demande à Paul* (Paul'e sor) — o zaman kalan öğe sıradan bir dolaylı tümleçtir. Kimi eylemde ikinci tümleç à değil **de** ister: *remercier quelqu'un de quelque chose* (birine bir şey için teşekkür etmek), *accuser quelqu'un de quelque chose* (birini bir şeyle suçlamak).


## Yüklem niteleyicili eylemler

Bazı eylemler bir nesne değil, özneyi ya da nesneyi **niteleyen** bir öğe (yüklem niteleyicisi, *attribut*) alır. *être, devenir, paraître, sembler, rester* özneyi niteler; *trouver, nommer, élire* nesneyi niteler.

**FR:** Elle est architecte et son frère devient médecin.

**TR:** O mimar, kardeşi ise doktor oluyor.

*être* ve *devenir* bir nesne almaz; özneye bir nitelik (*architecte, médecin*) bağlar. Bu niteleyici, öznenin türüne ve sayısına göre uyabilir: *Elles sont contentes*.


**FR:** Je trouve ce film passionnant.

**TR:** Bu filmi sürükleyici buluyorum.

*trouver* burada “bulmak” anlamında bir nesne (*ce film*) ve onu niteleyen bir sıfat (*passionnant*) alır. Sıfat, nesneyi niteler ve onunla uyuşur: *Je trouve cette histoire passionnante*.


## Sık yapılan hatalar

- Doğrudan geçişli eylemin nesnesini à ile vermek: izlenen şey nesnedir — *Il regarde la télé*. (*à la télé* yalnızca “televizyonda” anlamında yer bildirir: *Il a vu le match à la télé*.)
- Dolaylı geçişli eylemde ilgeci atmak: *Je pense mes vacances* değil, *Je pense à mes vacances*.
- Yanlış ilgeç seçmek: *penser à* ama *rêver de*; her eylemin kuruluşu ayrı öğrenilir.
- Nesneyi bağlamdan anlaşılmıyorken atlamak: *J'offre à ma sœur* havada kalır — *J'offre un cadeau à ma sœur*. (Nesne bağlamdan belliyse düşebilir: *Demande à Paul*.)
- *être/devenir* sonrası niteleyiciyi uyuşturmamak: *Elles sont content* değil, *Elles sont contentes*.
- Geçişli/geçişsiz çift kullanımı karıştırmak: *passer*'nin anlamı kuruluşa göre değişir — nesneyle çoğu zaman “geçirmek”tir ama *passer un examen* (sınava girmek) gibi kalıplar ayrı öğrenilir.