İlgeçler

İlgeç (préposition), kendinden sonra gelen öğeyi — başlıca bir adı, adılı ya da mastarı — cümlenin geri kalanına bağlayan değişmez sözcüktür. Yer, zaman, yön, neden, araç, aitlik gibi ilişkileri kurar. Türkçede bu ilişkiler çoğunlukla ad sonuna eklenen durum ekleriyle (-de, -den, -e, ile) verilirken, Fransızca bunu adın önüne gelen ayrı bir sözcükle yapar.

Türkçedeki durum eklerinin işini Fransızcada adın önündeki ilgeç görür; ad biçimini değiştirmez. Yalnız eşleşme birebir değildir: aynı -de eki bağlama göre farklı ilgeçlere düşer — “Evdeyim” Je suis à la maison olur, “evin içinde” demek istersen dans la maison dersin. Ekleri çevirmek yerine ilişkinin kendisine bak.

Sık kullanılan ilgeçler

à (-e, -de), de (-den, -in), en (içinde, ile), dans (-in içinde), sur (üstünde), sous (altında), avec (ile), sans (-siz), pour (için), par (-den, aracılığıyla), chez (-in evinde/yanında), vers (-e doğru), entre (arasında), contre (-e karşı), avant (-den önce), après (-den sonra), depuis (-den beri), pendant (boyunca).

à ve de ile tanımlığın kaynaşması

à ve de, eril ve çoğul tanımlıkla (le, les) karşılaştığında kaynaşır:

	+ le	+ les	+ la	+ l'
à	au	aux	à la	à l'
de	du	des	de la	de l'

Je vais au cinéma. (Sinemaya gidiyorum.) — à + le
C’est la voiture du voisin. (Komşunun arabası.) — de + le
Il parle aux enfants. (Çocuklara hitap ediyor.) — à + les; “çocuklarla konuşuyor” demek için avec les enfants kullanılır

à la, à l’, de la, de l’ biçimlerinde kaynaşma olmaz.

Yer ilgeçleri

Ülke ve şehir adlarında ilgeç, sözcüğün cinsiyetine ve sayısına göre değişir:

durum	ilgeç	örnek
şehir	à	à Istanbul, à Paris
dişil ülke / ünlüyle başlayan	en	en France, en Iran
eril ülke	au	au Japon, au Canada
çoğul ülke	aux	aux Pays-Bas, aux États-Unis

Bu tablo varsayılandır; tanımlık taşıyan yer adları kendi tanımlığıyla gelir ve kaynaşabilir (au Caire — Kahire’de, à La Havane), adaların ve kimi ülkelerin ilgeci ise tek tek öğrenilir.

Öteki yer ilgeçleri: dans (kapalı bir alanın içinde — dans la boîte), sur (üstünde — sur la table), sous (altında — sous le lit), chez (birinin evinde/yanında — chez moi, chez le médecin).

Zaman ilgeçleri

Zaman bildiren ilgeçler ince ama önemli farklar taşır:

à: belirli saat — à huit heures (saat sekizde).
en: yıl, ay, mevsim — en 2025, en juin, en été. (Yalnız ilkbahar ayrıdır: au printemps.)
dans: şu andan sonra geçecek süre — dans deux jours (iki gün sonra).
depuis: başlayıp süren bir durum — depuis lundi (pazartesiden beri).
pendant: bir eylemin sürdüğü zaman aralığı — pendant les vacances (tatil boyunca).

FR Je finis dans une heure. / Je l'ai fait en une heure.

TR Bir saat sonra bitiririm. / Onu bir saatte yaptım.

dans olayın ne kadar sonra olacağını söyler; en ise sınırları belli, tamamlanan bir iş için harcanan süreyi verir — bu yüzden ikisi de cümlenin zamanı ve olayın türüyle birlikte çalışır.

Mastardan önce ilgeç

Bir ilgeçten sonra eylem geldiğinde, eylem mastar kalır (pour réussir, sans parler, avant de partir, afin de comprendre). Bu konu, kişisiz kipler dersinde ayrıntılı işlenir.

Bazı eylemler belirli bir ilgeci zorunlu kılar ve bu seçim Türkçeden tahmin edilemez: téléphoner à quelqu’un (birine telefon etmek), jouer au tennis (tenis oynamak) ama jouer du piano (piyano çalmak). Hangi eylemin hangi ilgeci aldığı, eylemle birlikte öğrenilmelidir.

Sık yapılan hatalar

à le ve de le yazmak: kaynaşmış biçimler zorunludur — à le cinéma değil, doğrusu au cinéma; de le voisin değil du voisin.
Ülke adlarında yanlış ilgeç: à France değil en France, en Japon değil au Japon.
dans ile en‘i zaman anlamında karıştırmak: “bir saat sonra” için en une heure değil, doğrusu dans une heure‘dür.
Mevsimlerde en printemps demek: doğrusu au printemps’tır (öteki mevsimler en alır).
Eylemin yönettiği ilgeci atmak ya da değiştirmek: téléphoner quelqu’un değil, doğrusu téléphoner à quelqu’un‘dür.

Belirteçler