# Cümlede İsmin İşlevleri

Fransızcada ismin cümledeki görevleri: özne, düz ve dolaylı tümleç (COD/COI), yüklem adı, durum tümleçleri ve de'li isim tamlaması — Türkçe eklerle karşılaştırmalı.

Canonical URL: https://www.fransizcaogren.com/dil-bilgisi/isim-grubu/genel-bilgiler/cumlede-ismin-islevleri/


**CEFR seviyesi:** A2

Bir isim, cümle içinde tek başına durmaz; cümlenin bir **görevini** üstlenir. Aynı isim bir cümlede özne, bir başkasında nesne, bir başkasında zaman bildiren bir tümleç olabilir. Fransızcada bu görevi belirleyen iki şey vardır: ismin cümledeki **yeri** (sırası) ve önündeki [**ilgeç**](/dil-bilgisi/fiil-grubu/ilgecler/) (*préposition*). Bu ders, bir ismin cümlede üstlenebileceği başlıca işlevleri tanıtır.

> **INFO:** Türkçede bir kelimenin görevi büyük ölçüde **eklerle** belli olur: *çocuk* (özne), *çocuğu* (belirtili nesne), *çocuğa* (yönelme). Bu yüzden Türkçede kelime sırası esnektir. Fransızcada isimler Türkçedeki gibi **durum eki** almaz (özneyi, nesneyi, yönelmeyi gösteren ek yoktur); görev, **kelime sırası** ve **ilgeçlerle** taşınır. Bu yüzden olağan dizilişte sıra çok daha katıdır: özne fiilden önce, nesne sonra gelir.


## Temel diziliş: özne + yüklem + tümleç

Fransızca cümlenin olağan sırası **özne (*sujet*) + yüklem (*verbe*) + tümleç (*complément*)** biçimindedir.

**FR:** Les enfants regardent un film.

**TR:** Çocuklar bir film izliyor.

*Les enfants* özne, *regardent* yüklem, *un film* nesnedir. Türkçede yüklem sona gelir; Fransızcada özneden hemen sonra.


Bu, **nötr dizilişteki** kuraldır. Nesne adılları fiilden önce gelir (*Je le vois* — Onu görüyorum), devrik soruda ise özne fiilin ardına geçer (*Viens-tu ?*); bu kalıplar [adılların cümledeki yeri](/dil-bilgisi/isim-grubu/zamirler/kisi-adillari/#adılların-cümledeki-yeri) ve [soru cümleleri](/dil-bilgisi/tumce-turleri/soru-tumceleri/#genel-evethayır-sorular) derslerinde işlenir.

## İsim özne olarak (*sujet*)

Özne, eylemi yapan ya da durumu üstlenen öğedir; “kim, ne?” sorusunun yanıtıdır ve yüklemden önce gelir.

**FR:** Le train arrive à huit heures.

**TR:** Tren saat sekizde geliyor.

*Le train* öznedir; fiilin kişisini ve sayısını da o belirler (*arrive*, tekil).


## İsim nesne olarak

İsim, eylemden etkilenen öğe, yani **nesne** olabilir. İkiye ayrılır.

**Düz tümleç / belirtili nesne (*complément d'objet direct* — COD):** fiile ilgeçsiz, doğrudan bağlanır. “neyi, kimi?” sorusunu yanıtlar.

**FR:** Marie écrit une lettre.

**TR:** Marie bir mektup yazıyor.

*une lettre* doğrudan fiile bağlanır, araya ilgeç girmez — düz tümleçtir.


**Dolaylı tümleç (*complément d'objet indirect* — COI):** fiile bir **ilgeçle** (genellikle *à* veya *de*) bağlanır. “neye, kime, neyden?” sorusunu yanıtlar.

**FR:** Marie téléphone à son frère.

**TR:** Marie kardeşine telefon ediyor.

*à son frère* fiile *à* ilgeciyle bağlanır; bu dolaylı tümleçtir. İlgecin varlığı işlevi belirler; hangi ilgecin geleceğini ise fiil belirler ve ilgeç fiille birlikte öğrenilir.


## İsim yüklem adı olarak (*attribut du sujet*)

*être* (olmak) ve benzeri fiillerden sonra gelen isim, özneyi niteleyen **yüklem adıdır**. Burada isim bir nesne değil, öznenin ne olduğunu söyler.

**FR:** Son père est médecin.

**TR:** Babası doktor.

*médecin* öznenin (*son père*) kimliğini bildirir; eylemden etkilenen bir nesne değildir. Fransızcada bu durumda meslek adı çoğu zaman tanımlıksız kullanılır; sıfatla nitelenince tanımlık geri gelir: *C'est un médecin compétent.* (Yetkin bir doktordur.)


## İsim durum tümleci olarak (*complément circonstanciel*)

İsim, eylemin gerçekleştiği koşulları — **örneğin zamanı, yeri veya biçimi** — bildirebilir. Bu tümleçler cümlede çoğu zaman yer değiştirebilir ve sık sık bir ilgeçle gelir.

**Zaman (*temps*):**

**FR:** Le matin, je bois du café.

**TR:** Sabahları kahve içerim.

*Le matin* eylemin zamanını verir ve cümlenin başına da sonuna da gelebilir.


**Yer (*lieu*):**

**FR:** Thomas travaille dans un bureau.

**TR:** Thomas bir büroda çalışıyor.

*dans un bureau* eylemin yerini bildirir; yer çoğunlukla *dans*, *à*, *sur* gibi ilgeçlerle gelir.


**Biçim (*manière*):**

**FR:** Elle répond avec calme.

**TR:** Sakin bir şekilde yanıt veriyor.

*avec calme* eylemin nasıl yapıldığını anlatır; burada *calme* ismi *avec* ilgeciyle biçim tümleci olur.


## İsim, başka bir ismi tamamlarken (*complément du nom*)

Bir isim, başka bir ismi niteleyebilir; aralarına çoğunlukla **de** ilgeci girer. Bu, iyelik veya ilişki bildirir.

**FR:** la voiture de mon père

**TR:** babamın arabası

*de mon père*, *la voiture* ismini tamamlar. Türkçedeki iyelik tamlamasının (*-ın … -ı*) Fransızcadaki karşılığı çoğunlukla bu *de* yapısıdır.


## Sık yapılan hatalar

- Kelime sırasını Türkçedeki gibi esnek sanmak; olağan dizilişte özne fiilden önce, nesne sonra gelir (adıllar ve devrik soru kendi kurallarına uyar).
- Düz tümleç ile dolaylı tümleci karıştırmak; *à / de* ilgecinin olup olmaması işlevi değiştirir.
- Türkçedeki nesne ekini (*-ı / -i*) Fransızcada bir ilgeçle karşılamaya çalışmak; düz tümleç ilgeçsizdir.
- Yüklem adıyla nesneyi karıştırmak; *être*'den sonra gelen isim özneyi niteler, ondan etkilenmez.
- İyelik tamlamasını ters kurmak: “babamın arabası” *la voiture de mon père*'dir, *mon père de voiture* değil.