İsimlerde Sayı

Bir isim tek bir varlığı gösteriyorsa tekil (singulier), birden çok varlığı gösteriyorsa çoğuldur (pluriel). Fransızcada çoğul yapmanın temel yolu sona -s eklemektir; ama bu -s çoğu zaman okunmaz. Bu yüzden çoğulluk çoğu zaman tanımlıktan duyulur. Bu ders düzenli çoğul kuralını, sondaki harfe göre değişen biçimleri, düzensiz çoğulları ve kısaca birleşik isimleri ele alır.

Türkçede çoğul eki -ler / -lar hem yazılır hem net duyulur. Fransızcada ise yazıdaki -s genellikle sessizdir: un livre ile des livres aynı « livr » okunur. Farkı kulak, ismin önündeki les / des / ces gibi sözcüklerden anlar; çoğu temel isim öbeğinde sayıyı en net duyuran tanımlıktır. Ünlüyle başlayan isimlerin önünde çoğulluk ulama ile de kulağa gelir: les amis « le-z-ami ».

Genel kural: sona -s

İsimlerin çoğu sona -s alarak çoğul olur. Tanımlık da çoğula geçer: le/la → les, un/une → des.

Tekil	Çoğul	Anlam
le livre	les livres	kitap(lar)
une pomme	des pommes	elma(lar)
la fenêtre	les fenêtres	pencere(ler)

FR un chat → des chats

TR bir kedi → kediler

Yazıda -s eklenir ama söyleyişte duyulmaz — yaklaşık okunuşla « ön şa » → « de şa ». Çoğulluğu des belli eder.

Zaten -s, -x, -z ile bitenler

Bir isim tekilde -s, -x veya -z ile bitiyorsa çoğulda değişmez; yalnızca tanımlık çoğula geçer.

Tekil	Çoğul	Anlam
le bras	les bras	kol(lar)
la voix	les voix	ses(ler)
le nez	les nez	burun(lar)

-al ile bitenler → -aux

Sonu -al olan isimler genellikle -al‘ı atıp -aux alır.

FR le journal → les journaux

TR gazete → gazeteler

-al düşer, yerine -aux gelir: un animal → des animaux, un hôpital → des hôpitaux.

Birkaç -al ismi bu kurala uymaz, düz -s alır: le festival → les festivals, le bal → les bals, le carnaval → les carnavals. Bunlar ayrıca öğrenilir.

-ail ile bitenler

Sonu -ail olan isimler çoğunlukla düzenli biçimde -s alır: le détail → les détails, le rail → les rails. Ama birkaçı -aux ile çoğullaşır.

FR le travail → les travaux

TR iş → işler

travail özel bir örnektir; vitrail → vitraux (vitray) da aynı kalıptadır.

-au, -eau, -eu ile bitenler → -x

Bu seslerle biten isimler sona -x alır; o da kelime sonunda tek başına okunmaz.

Tekil	Çoğul	Anlam
le bateau	les bateaux	gemi(ler)
le château	les châteaux	şato(lar)
le jeu	les jeux	oyun(lar)

İstisnalar düz -s alır: le pneu → les pneus (lastik), le bleu → les bleus, le landau → les landaus (çocuk arabası).

-ou ile bitenler

Sonu -ou olanlar genellikle düzenli -s alır: le trou → les trous (delik), le clou → les clous (çivi). Yalnızca yedi kelimelik kapalı bir liste -x ile çoğullaşır:

FR le genou → les genoux · le chou → les choux

TR diz → dizler · lahana → lahanalar

Yedili liste şudur: bijou (mücevher), caillou (çakıl taşı), chou (lahana), genou (diz), hibou (baykuş), joujou (oyuncak), pou (bit). Bu liste ezberlenir; dışında kalan her -ou ismi düz -s alır.

Düzensiz ve özel çoğullar

Bazı çoğullar hiçbir kalıba uymaz:

Tekil	Çoğul	Anlam
un œil	des yeux	göz(ler)
monsieur	messieurs	bey(ler)
madame	mesdames	hanım(lar)

Bazı isimler ise bu anlamlarıyla çoğul kullanılır: les vacances (tatil; tekil vacance “boş kadro” gibi başka anlamlar taşır), les gens (insanlar; tekili yoktur), les ciseaux (makas; tekil ciseau “keski” demektir).

Birleşik isimlerde çoğul (kısaca)

Birleşik isimlerde hangi öğenin -s alacağı parçaların türüne bağlıdır:

İsim + isim veya sıfat + isim: genellikle her iki öğe çoğul olur — un grand-père → des grands-pères (büyükbaba).
İsim + ilgeç + isim: yalnızca ilk isim çoğul olur — une pomme de terre → des pommes de terre (patates).
Fiil + isim: fiil değişmez, yalnızca isim çoğul olabilir — un couvre-lit → des couvre-lits (yatak örtüsü).

Tek kelime gibi bitişik yazılan birleşikler basit isim gibi davranır: le portefeuille → les portefeuilles (cüzdan). Birleşik isimlerin çoğulu ayrı bir ayrıntılı konudur; burada yalnızca genel mantık verilmiştir.

Özel isimlerde çoğul

Bir aileyi soyadıyla anarken ad çoğul eki almaz; tanımlık çoğul olsa bile ad değişmez: les Dupont (Dupont ailesi). Hanedan adları gibi bazı tarihsel kullanımlarda ise çoğul biçimlere rastlanır. Bazı ülke adları ise her zaman çoğuldur: les Pays-Bas (Hollanda), les États-Unis (ABD).

Sık yapılan hatalar

Çoğul -s‘yi söyleyişte okumaya çalışmak; -s genelde sessizdir, çoğulluğu tanımlık taşır.
-al isimlerini düz -s ile çoğul yapmak: journals değil, journaux doğrudur.
-eau/-eu isimlerine -s eklemek: bateaus değil, bateaux olur.
İstisnaları kurala zorlamak: festival → festivals (festivaux değil), pneu → pneus (pneux değil).
Bir aileyi kastederken soyadına -s eklemek: les Duponts değil, les Dupont yazılır.
des / les yerine tekil tanımlıkla çoğul ismi kullanmak; tanımlık da isimle birlikte çoğullaşmalıdır.

İsimlerde Tür Cümlede İsmin İşlevleri