# İsimlerde Sayı

Fransızcada isimlerin çoğulu: -s kuralı ve okunmayan çoğul eki, -al→-aux ve -eau→-x kalıpları, yedi -ou istisnası, düzensiz çoğullar (œil→yeux) ve birleşik isimler.

Canonical URL: https://www.fransizcaogren.com/dil-bilgisi/isim-grubu/genel-bilgiler/isimlerde-sayi/


**CEFR seviyesi:** A1

Bir isim tek bir varlığı gösteriyorsa **tekil** (*singulier*), birden çok varlığı gösteriyorsa **çoğuldur** (*pluriel*). Fransızcada çoğul yapmanın temel yolu sona **-s** eklemektir; ama bu *-s* çoğu zaman okunmaz. Bu yüzden çoğulluk çoğu zaman **tanımlıktan** duyulur. Bu ders düzenli çoğul kuralını, sondaki harfe göre değişen biçimleri, düzensiz çoğulları ve kısaca birleşik isimleri ele alır.

> **INFO:** Türkçede çoğul eki *-ler / -lar* hem yazılır hem net duyulur. Fransızcada ise yazıdaki *-s* genellikle sessizdir: *un livre* ile *des livres* aynı « livr » okunur. Farkı kulak, ismin önündeki *les / des / ces* gibi sözcüklerden anlar; çoğu temel isim öbeğinde sayıyı en net duyuran tanımlıktır. Ünlüyle başlayan isimlerin önünde çoğulluk [ulama](/dil-bilgisi/alfabe-ve-ses/ulama/#söyleyişte-ulama-liaison) ile de kulağa gelir: *les amis* « le-z-ami ».


## Genel kural: sona -s

İsimlerin çoğu sona **-s** alarak çoğul olur. [Tanımlık](/dil-bilgisi/isim-grubu/genel-bilgiler/tanimliklar/) da çoğula geçer: *le/la* → *les*, *un/une* → *des*.

| Tekil | Çoğul | Anlam |
|---|---|---|
| le livre | les livres | kitap(lar) |
| une pomme | des pommes | elma(lar) |
| la fenêtre | les fenêtres | pencere(ler) |

**FR:** un chat → des chats

**TR:** bir kedi → kediler

Yazıda *-s* eklenir ama söyleyişte duyulmaz — yaklaşık okunuşla « ön şa » → « de şa ». Çoğulluğu *des* belli eder.


## Zaten -s, -x, -z ile bitenler

Bir isim tekilde **-s**, **-x** veya **-z** ile bitiyorsa çoğulda **değişmez**; yalnızca tanımlık çoğula geçer.

| Tekil | Çoğul | Anlam |
|---|---|---|
| le bras | les bras | kol(lar) |
| la voix | les voix | ses(ler) |
| le nez | les nez | burun(lar) |

## -al ile bitenler → -aux

Sonu **-al** olan isimler genellikle *-al*'ı atıp **-aux** alır.

**FR:** le journal → les journaux

**TR:** gazete → gazeteler

*-al* düşer, yerine *-aux* gelir: *un animal → des animaux*, *un hôpital → des hôpitaux*.


> **WARNING:** Birkaç *-al* ismi bu kurala uymaz, düz *-s* alır: *le festival → les festivals*, *le bal → les bals*, *le carnaval → les carnavals*. Bunlar ayrıca öğrenilir.


## -ail ile bitenler

Sonu **-ail** olan isimler çoğunlukla düzenli biçimde **-s** alır: *le détail → les détails*, *le rail → les rails*. Ama birkaçı *-aux* ile çoğullaşır.

**FR:** le travail → les travaux

**TR:** iş → işler

*travail* özel bir örnektir; *vitrail → vitraux* (vitray) da aynı kalıptadır.


## -au, -eau, -eu ile bitenler → -x

Bu seslerle biten isimler sona **-x** alır; o da kelime sonunda tek başına okunmaz.

| Tekil | Çoğul | Anlam |
|---|---|---|
| le bateau | les bateaux | gemi(ler) |
| le château | les châteaux | şato(lar) |
| le jeu | les jeux | oyun(lar) |

> **WARNING:** İstisnalar düz *-s* alır: *le pneu → les pneus* (lastik), *le bleu → les bleus*, *le landau → les landaus* (çocuk arabası).


## -ou ile bitenler

Sonu **-ou** olanlar genellikle düzenli **-s** alır: *le trou → les trous* (delik), *le clou → les clous* (çivi). Yalnızca **yedi kelimelik kapalı bir liste** *-x* ile çoğullaşır:

**FR:** le genou → les genoux  ·  le chou → les choux

**TR:** diz → dizler  ·  lahana → lahanalar

Yedili liste şudur: *bijou* (mücevher), *caillou* (çakıl taşı), *chou* (lahana), *genou* (diz), *hibou* (baykuş), *joujou* (oyuncak), *pou* (bit). Bu liste ezberlenir; dışında kalan her *-ou* ismi düz *-s* alır.


## Düzensiz ve özel çoğullar

Bazı çoğullar hiçbir kalıba uymaz:

| Tekil | Çoğul | Anlam |
|---|---|---|
| un œil | des yeux | göz(ler) |
| monsieur | messieurs | bey(ler) |
| madame | mesdames | hanım(lar) |

Bazı isimler ise bu anlamlarıyla **çoğul** kullanılır: *les vacances* (tatil; tekil *vacance* “boş kadro” gibi başka anlamlar taşır), *les gens* (insanlar; tekili yoktur), *les ciseaux* (makas; tekil *ciseau* “keski” demektir).

## Birleşik isimlerde çoğul (kısaca)

Birleşik isimlerde hangi öğenin *-s* alacağı parçaların türüne bağlıdır:

- **İsim + isim** veya **sıfat + isim:** genellikle her iki öğe çoğul olur — *un grand-père → des grands-pères* (büyükbaba).
- **İsim + ilgeç + isim:** yalnızca ilk isim çoğul olur — *une pomme de terre → des pommes de terre* (patates).
- **Fiil + isim:** fiil değişmez, yalnızca isim çoğul olabilir — *un couvre-lit → des couvre-lits* (yatak örtüsü).

> **INFO:** Tek kelime gibi bitişik yazılan birleşikler basit isim gibi davranır: *le portefeuille → les portefeuilles* (cüzdan). Birleşik isimlerin çoğulu ayrı bir ayrıntılı konudur; burada yalnızca genel mantık verilmiştir.


## Özel isimlerde çoğul

Bir aileyi soyadıyla anarken ad çoğul eki **almaz**; tanımlık çoğul olsa bile ad değişmez: *les Dupont* (Dupont ailesi). Hanedan adları gibi bazı tarihsel kullanımlarda ise çoğul biçimlere rastlanır. Bazı ülke adları ise her zaman çoğuldur: *les Pays-Bas* (Hollanda), *les États-Unis* (ABD).

## Sık yapılan hatalar

- Çoğul *-s*'yi söyleyişte okumaya çalışmak; *-s* genelde sessizdir, çoğulluğu tanımlık taşır.
- *-al* isimlerini düz *-s* ile çoğul yapmak: *journals* değil, *journaux* doğrudur.
- *-eau*/*-eu* isimlerine *-s* eklemek: *bateaus* değil, *bateaux* olur.
- İstisnaları kurala zorlamak: *festival* → *festivals* (festivaux değil), *pneu* → *pneus* (pneux değil).
- Bir aileyi kastederken soyadına *-s* eklemek: *les Duponts* değil, *les Dupont* yazılır.
- *des / les* yerine tekil tanımlıkla çoğul ismi kullanmak; tanımlık da isimle birlikte çoğullaşmalıdır.