Tamlayanlar

İsmin önüne gelip onu cümleye hazırlayan, türünü ve sayısını gösteren küçük sözcüklere tamlayan (déterminant) denir. Tanımlıklar (le, la, un, des…) ile Türkçe gelenekte “sıfat” diye adlandırılan iyelik, gösterme, soru, belgisiz ve sayı sıfatları bu sınıfa girer; Fransızca dil bilgisi bunların hepsini déterminant sayar. Bu ders tamlayanları bir bütün olarak tanıtır: ortak özellikleri, ismin önündeki yeri, isimle uyumu ve hangi durumlarda kullanılıp kullanılmadığı. Her tamlayan türü kendi konusunda ayrıntılı işlenir.

Türkçede bir isim çoğu zaman tek başına kullanılabilir: Kitap okudum demek yeterlidir. Fransızcada ise sıradan bir cümledeki cins isimler, kural olarak bir tamlayanla gelir: J’ai lu un livre (Bir kitap okudum). Tamlayansız bir isim çoğu cümlede eksik sayılır. Bu, Türkçeden Fransızcaya geçerken en çok unutulan noktalardan biridir.

Tamlayan ne işe yarar?

Tamlayan, ismin “bilinen mi bilinmeyen mi, kime ait, hangi, kaç tane” gibi bilgilerini taşır. Onu çıkarmak çoğu zaman cümleyi bozar.

FR La femme attend dans sa chambre.

TR Kadın odasında bekliyor.

la ismi belirli kılar, sa odanın ona ait olduğunu söyler. İkisini de atmak Fransızcada hatalı bir cümle bırakır.

İsimle uyum

Tamlayanların çoğu — özellikle tanımlıklar, iyelik ve gösterme sıfatları ile quel — önüne geldiği isimle tür ve/veya sayı bakımından uyuşur: isim dişil ise dişil, çoğul ise çoğul biçim alır. chaque (her), plusieurs (birçok) ve sayılar gibi kimi tamlayanlar ise biçim değiştirmez.

İsim	Tür / sayı	Tamlayan
le verre	eril, tekil	le
la voiture	dişil, tekil	la
les verres / les voitures	çoğul	les

Tamlayanın yeri

Tamlayan her zaman ismin önünde durur.

FR La petite fille lit.

TR Küçük kız okuyor.

Tamlayan (la) ismin önündedir; arada sıfat olsa bile (petite) tamlayan en başta kalır.

Dikkat çekici bir durum tout (bütün) sözcüğüdür: tamlayan ondan sonra gelir. Tout le monde est là (Herkes burada) — tout önce, le sonra.

Genelde tek tamlayan

Tanımlık, iyelik sıfatı ve gösterme sıfatı, ismin önündeki aynı konumu paylaşır; bu yüzden üst üste konmaz.

FR mon livre

TR benim kitabım

mon livre doğrudur; le mon livre yanlıştır. İyelik sıfatı kullanıldığında ayrıca tanımlık konmaz.

Sayı sıfatları ve kimi miktar sözcükleri ise bu tamlayanlarla birleşebilir: les deux livres (iki kitap), mes trois sœurs (üç kız kardeşim).

Tamlayanın kullanılmadığı durumlar

İsim çoğu zaman tamlayan ister, ama bazı belirli yerlerde konmaz:

Kişi ve şehir adlarından önce: Michel habite à Lyon. (Michel Lyon’da yaşıyor.)
être‘den sonra meslek/uyruk belirtirken: Pierre est musicien. (Pierre müzisyendir.)
Sıralamalarda: Pommes, poires, cerises : tout est frais. (Elma, armut, kiraz: hepsi taze.)
Hitap ve ünlemlerde: Garçon, un café ! (Garson, bir kahve!)
Başlık, tabela ve duyurularda: Entrée interdite. (Giriş yasak.)
Kalıplaşmış deyimlerde: avoir faim (acıkmak), faire attention (dikkat etmek).
Malzeme bildiren en + isim yapısında ve kalıplaşmış bileşiklerde: une chaise en bois (tahta sandalye), un sac à main (el çantası). Bu genel bir kural değildir; ilgeçli isim tamlamaları çoğu zaman tamlayanını korur: la voiture de mon père (babamın arabası).

FR Anne est avocate.

TR Anne avukattır.

Meslek être‘den sonra tamlayansız gelir. Türkçedeki “bir avukat” çevirisine kapılıp une eklemek bu yapıda gereksizdir. Sıfatla nitelenince tanımlık geri gelir: C’est une avocate expérimentée. (Deneyimli bir avukattır.)

Tamlayan türleri (genel bakış)

Fransızcada başlıca tamlayan türleri şunlardır; her biri ayrı derste ele alınır:

Tür	Örnekler	Örnek kullanım
Tanımlık (articles)	le, la, les · un, une, des · du, de la	le livre, un café, du pain
İyelik sıfatı (possessifs)	mon, ma, ton, sa, notre, leur	ma mère
Gösterme sıfatı (démonstratifs)	ce, cet, cette, ces	cette ville
Soru/ünlem sıfatı (interrogatifs)	quel, quelle, quels, quelles	quel jour ?
Belgisiz sıfat (indéfinis)	quelque(s), certain(s), plusieurs	quelques amis
Sayı sıfatı (numéraux)	un, deux, trois…	trois enfants

Tanımlıklar Fransızcada üç gruba ayrılır: belirli (le, la, les — bilinen şey), belirsiz (un, une, des — ilk kez anılan, belirsiz şey) ve parçasal (du, de la, de l’ — sayılamayan/bölünebilen bir miktar: du pain — biraz ekmek). Ayrıntıları Tanımlıklar dersindedir.

Sık yapılan hatalar

İsmi Türkçedeki gibi tamlayansız bırakmak: J’ai voiture değil, J’ai une voiture.
Tamlayanı isimle uyuşturmamak: le voiture değil, la voiture.
İki tamlayanı üst üste koymak: le mon livre değil, sadece mon livre.
Meslek belirtirken gereksiz tanımlık koymak: Il est un médecin yerine Il est médecin.
tout‘un yerini şaşırmak: tamlayan ondan sonra gelir — tout le monde.
en bois gibi malzeme yapılarına tanımlık sokmak: une chaise en le bois değil, une chaise en bois.

Cümlede İsmin İşlevleri Tanımlıklar