Belgisiz Sıfatlar

Belgisiz sıfatlar (adjectifs indéfinis), bir ismi kesin sayı vermeden miktar ya da nitelik bakımından niteleyen tamlayanlardır: her, birçok, birkaç, bazı, hiçbir, bütün, aynı, başka gibi. İsmin önünde durur ve çoğu zaman onunla tür/sayı bakımından uyuşur. Bu ders en sık kullanılan belgisiz sıfatları, biçimlerini ve özel kurallarını ele alır.

Bu sözcükler “belgisiz”dir çünkü ismi belirli bir sayıya bağlamadan, bulanık bir miktar veya nitelik verir. Türkçedeki bazı, birkaç, her, bütün, aynı, başka karşılıklarına denk düşerler; ama Fransızcada bunların çoğu, niteledikleri isme göre biçim değiştirir.

Miktar bildirenler

Sıfat	Anlam	Not
chaque	her	her zaman tekil
plusieurs	birden çok, birkaç	her zaman çoğul, tek biçim
quelques	birkaç	çoğul
certains / certaines	bazı	çoğul, tanımlıksız
tout / toute / tous / toutes	bütün, her	isimle uyuşur
aucun / aucune	hiçbir	çekimli fiilli cümlede ne ile

FR Chaque élève a un cahier.

TR Her öğrencinin bir defteri var.

chaque daima tekildir ve tekil isimle gelir: chaque jour (her gün). Çoğul yapılmaz.

FR J'ai plusieurs questions.

TR Birden fazla sorum var.

plusieurs daima çoğuldur ve tek bir biçimi vardır (eril/dişil değişmez). Asla tanımlıkla kullanılmaz. “Birden çok, birkaç” der; büyük bir sayı anlatmaz — “çok” demek için beaucoup de kullanılır.

FR Certaines personnes préfèrent le thé.

TR Bazı insanlar çayı tercih eder.

Çoğul certains/certaines “bazı” anlamında tanımlıksız gelir ve isimle tür uyumu yapar.

tout: dört biçim, iki kalıp

tout isimle tam uyum yapar:

Eril tekil	Dişil tekil	Eril çoğul	Dişil çoğul
tout	toute	tous	toutes

İki kalıbı ayırmak gerekir. Tekil isim tanımlıksız gelirse “her/herhangi bir” demektir: toute personne (herkes, her kişi), à toute heure (her saatte). Tanımlıklı kalıp ise tekilde “tamamı, bütün”, çoğulda sıklık (“her”) anlatır:

FR tout le livre — toute la journée — tous les jours

TR kitabın tamamı — bütün gün — her gün

Tekilde süre/bütünlük: toute la journée (bütün gün boyunca). Çoğulda sıklık: tous les jours (her gün). tout, birlikte geldiği tanımlık, gösterme veya iyelik sıfatının önüne konur: tout le monde, tous ces livres, tous mes amis.

aucun: olumsuzun sıfatı

aucun / aucune “hiçbir” demektir; genellikle tekildir. Çekimli fiilli olumsuz cümlede ne ile birlikte kullanılır.

FR Je n'ai aucune idée.

TR Hiçbir fikrim yok.

aucun(e) olumsuzluk taşır; fiildeki ne ile bütünleşir. pas ile birlikte kullanılmaz: ne … aucun yeterlidir.

Fiilsiz öbeklerde ve ilgeçten sonra ne olmaz: sans aucun doute (hiç kuşkusuz), Aucun problème ! (Hiç sorun değil!). Yalnızca çoğul kullanılan isimlerle de çoğul olur: aucuns frais (hiçbir masraf).

Nitelik / kimlik bildirenler

Sıfat	Anlam	Not
même / mêmes	aynı	belirli tanımlıkla (le même)
autre / autres	başka, diğer	çoğunlukla tanımlıkla (un autre, les autres)
tel / telle / tels / telles	böyle, öyle bir	en yaygın kalıp: un tel

FR Nous avons le même livre.

TR Aynı kitaba sahibiz.

même isimden önce “aynı” demektir ve belirli tanımlıkla gelir. Ayrıca vurgulu kişi adıllarına kısa çizgiyle eklenip “kendim, kendisi…” anlamı kurar: moi-même (ben kendim), lui-même (o kendisi), çoğulda s alır: nous-mêmes (biz kendimiz).

FR Je voudrais un autre café.

TR Başka bir kahve isterim.

autre “başka/diğer” demektir ve çoğunlukla bir tanımlıkla kullanılır: un autre, l’autre, les autres. Tanımlıksız kalıpları da vardır: d’autres personnes (başka insanlar), autre chose (başka bir şey).

Tanımlık alıp almama

Belgisiz sıfatların çoğu tanımlıksız gelir (plusieurs livres, quelques amis, chaque jour). Ancak autre, certain, même, quelque, tel, tout bazı kullanımlarda bir tanımlıkla birlikte gelir (une autre fois, le même jour, un tel homme). Bunlar katı kurallar değil, sık görülen kalıplardır; hangisinin tanımlık aldığı kullanımdan kullanıma değişir ve örnekleriyle öğrenilir.

Sık yapılan hatalar

chaque‘i çoğul yapmak: chaque jours değil, chaque jour.
plusieurs‘ü tekil ya da tanımlıkla kullanmak: un plusieurs veya plusieurs livre değil, plusieurs livres.
aucun‘u pas ile birlikte kullanmak: Je n’ai pas aucune idée değil, Je n’ai aucune idée.
tout‘un yerini şaşırmak; tamlayandan önce gelir: le tout monde değil, tout le monde.
certains/certaines‘i isimle uyuşturmamak: certains personnes değil, certaines personnes.
même‘i isimle uyuşturmamak: çoğulda les mêmes livres.

İyelik Sıfatları Soru ve Ünlem Sıfatları