Gösterme Sıfatları

Gösterme sıfatları (adjectifs démonstratifs), bir ismi işaret ederek “bu, şu, o” anlamını veren tamlayanlardır. Yalnızca göz önündekini işaret etmekle kalmaz; daha önce söylenmiş bir şeyi geri çağırabilir (J’ai lu un roman. Ce roman est passionnant. — Bir roman okudum. Bu roman çok sürükleyici.) ve zaman dilimi belirtebilir (cette semaine — bu hafta). İsmin önüne gelir, tanımlığın (le, la, les) yerini tutar ve onunla birlikte kullanılmaz. Fransızcada bu sıfatlar isme göre tür ve sayı bakımından biçim değiştirir. Bu ders biçimlerini, kullanımını ve yakın/uzak ayrımını ele alır.

Türkçede “bu, şu, o” sözcükleri isme göre değişmez: bu kitap, bu kitaplar, bu masa hepsinde aynıdır. Fransızcada ise gösterme sıfatının, ismin türüne, sayısına ve sonraki sözcüğün ilk sesine göre seçilen dört yazılı biçimi vardır.

Biçimler

Tür / sayı	Biçim	Örnek
eril tekil (sessiz başlangıç)	ce	ce livre (bu kitap)
eril tekil (ünlü / sessiz h)	cet	cet ami (bu arkadaş)
dişil tekil	cette	cette maison (bu ev)
çoğul (her tür)	ces	ces enfants (bu çocuklar)

ce mi, cet mi?

Eril tekil isimlerde iki biçim vardır. Ünlüyle ya da sessiz h ile başlayan eril isimden önce, söyleyişi akıcı tutmak için cet kullanılır; ötekilerde ce.

FR ce garçon — cet homme

TR bu oğlan — bu adam

garçon sessizle başladığı için ce; homme sessiz h (yani ünlü gibi) ile başladığı için cet. cet ve cette aynı okunur, ama biri eril biri dişildir.

Dikkat: her h sessiz değildir. Soluklu h (h aspiré) ile başlayan eril isimler ünsüzle başlıyormuş gibi davranır ve ce alır: cet homme ama ce héros (bu kahraman), ce hasard (bu rastlantı). Bir sözcüğün h‘sinin soluklu mu sessiz mi olduğu yazıdan anlaşılmaz; sözlükten bakıp ezberlemek gerekir.

cet yalnızca eril isimler içindir; dişil isimlerde her zaman cette gelir. Söyleyişleri aynı olduğu için yazıda karıştırmamak gerekir: cet hôtel (eril), cette histoire (dişil).

Tanımlığın yerini tutar

Gösterme sıfatı kullanıldığında ismin önüne ayrıca tanımlık konmaz; ikisi bir arada bulunmaz.

FR le livre → ce livre

TR kitap → bu kitap

ce livre doğrudur; ce le livre yanlıştır. Gösterme sıfatı zaten tamlayan görevini üstlenir.

Yakını ve uzağı ayırmak: -ci ve -là

Fransızcada gösterme sıfatı tek başına hem “bu” hem “şu/o” anlamına gelebilir. Yakın ile uzağı kesin ayırmak gerektiğinde, isme -ci (burada, yakın) veya -là (orada, uzak) eklenir; isimle ek arasına kısa çizgi konur.

FR ce livre-ci — ce livre-là

TR bu (yakındaki) kitap — şu (uzaktaki) kitap

-ci yakını, -là uzağı belirtir. İki şeyi karşılaştırırken çok işe yarar: Je préfère cette robe-ci à cette robe-là (Bu elbiseyi şu elbiseye tercih ederim).

Bu karşıtlık en çok iki şey açıkça ayırt edilirken işler. Günlük konuşmada -là daha yaygındır ve mesafe belirtmeden “o/şu belirli şey” demek için de kullanılır: ce livre-là çoğu zaman sadece “o kitap” demektir; -ci ise daha çok böyle açık karşılaştırmalarda duyulur.

Sık yapılan hatalar

Dişil isimde cet kullanmak; dişilde her zaman cette gelir.
Soluklu h ile başlayan eril isimde cet kullanmak: cet héros değil, ce héros.
cet ile cette‘i söyleyişleri aynı diye yazıda karıştırmak.
Gösterme sıfatını tanımlıkla birlikte kullanmak: ce le livre değil, sadece ce livre.
Çoğulda biçimi değiştirmeyi unutmak: ce livres değil, ces livres.
-ci / -là eklerinde çizgiyi atlamak: ce livre ci değil, ce livre-ci.

İyelik Sıfatları