Miktar Sıfatları
Miktar sıfatları, bir ismin kaç tane olduğunu ya da kaçıncı sırada bulunduğunu gösteren tamlayanlardır. İki ana grupları vardır: asıl sayılar (adjectifs numéraux cardinaux — bir, iki, üç…) ve sıra sayıları (adjectifs numéraux ordinaux — birinci, ikinci…). İsmin önünde dururlar. Bu ders sayıların yazımını, değişip değişmediklerini, sıra sayılarının kuruluşunu ve miktar belirten kalıpları ele alır.
Asıl sayılar
Sayma sayıları ismin önüne gelir ve genel olarak değişmez (eril/dişile göre biçim almaz). Temel sayılar:
| Sayı | Yazılışı | Sayı | Yazılışı |
|---|---|---|---|
| 1 | un / une | 11 | onze |
| 2 | deux | 12 | douze |
| 3 | trois | 20 | vingt |
| 4 | quatre | 21 | vingt et un |
| 5 | cinq | 30 | trente |
| 6 | six | 70 | soixante-dix |
| 7 | sept | 80 | quatre-vingts |
| 8 | huit | 90 | quatre-vingt-dix |
| 9 | neuf | 100 | cent |
| 10 | dix | 1000 | mille |
Değişen birkaç durum
Sayılar çoğunlukla değişmese de birkaç kural vardır:
- un, isme göre tür alır: un livre (eril), une table (dişil), vingt et une pages (yirmi bir sayfa).
- vingt ve cent, bir sayıyla çarpıldıklarında -s alır: quatre-vingts (80), deux cents (200). Sayıyı sürdüren başka bir sayı sözcüğü gelirse -s düşer: quatre-vingt-trois (83), deux cent cinq (205). İsim gelince düşmez: quatre-vingts millions (seksen milyon).
- mille her zaman değişmez: trois mille (3000).
Yazımda kısa çizgi ve “et”
Geleneksel yazımda birleşik sayıların öğeleri kısa çizgiyle bağlanır: dix-sept (17), quatre-vingt-quatre (84). 21, 31, 41, 51, 61 ve 71’de birler basamağı çizgisiz et ile eklenir: vingt et un, trente et un. Dikkat: 81 ve 91’de et yoktur: quatre-vingt-un, quatre-vingt-onze. 1990 düzeltilmiş yazımı ise tüm öğeleri çizgiyle bağlamaya izin verir: vingt-et-un, cent-vingt-trois — iki yazım da kabul edilir; bu site geleneksel yazımı kullanır.
Sıra sayıları
Bir şeyin sıradaki yerini gösterir. Kural, asıl sayının sonuna -ième eklemektir; “birinci” için premier/première, “ikinci” için deuxième‘in yanında second/seconde de kullanılır.
| Asıl | Sıra | Anlam |
|---|---|---|
| un | premier / première | birinci |
| deux | deuxième (second/seconde) | ikinci |
| trois | troisième | üçüncü |
| quatre | quatrième | dördüncü |
| cinq | cinquième | beşinci |
| neuf | neuvième | dokuzuncu |
Belirsiz miktar kalıpları
Kesin sayı yerine bulanık bir miktar için de ile kurulan kalıplar kullanılır: beaucoup de (çok), un peu de (biraz), trop de (çok fazla), assez de (yeterince), peu de (az). Belirsiz bir miktardan söz edilirken bunlardan sonra tanımlık konmaz, doğrudan de gelir. (plusieurs, quelques gibi sayı vermeyen öteki sıfatlar için belgisiz sıfatlar dersine bak.)
Belirli bir gruptan ya da maddeden söz edilirken de + belirli tanımlık korunur ve anlam değişir: beaucoup des amis de Paul (“Paul’ün arkadaşlarının çoğu”), un peu du pain que tu as acheté (“aldığın ekmekten biraz”). Bu düzeyde ana kural yine yalın de‘dir.
Sık yapılan hatalar
- Sayıdan sonra ismi tekil bırakmak: deux livre değil, deux livres.
- quatre-vingts’nin -s‘sini ardında sayı varken korumak: quatre-vingts-trois değil, quatre-vingt-trois.
- un‘u dişil isimde değiştirmeyi unutmak: vingt et un pages değil, vingt et une pages.
- premier‘in dişilini atlamak: la premier fois değil, la première fois.
- Miktar kalıbından sonra tanımlık koymak: belirsiz miktar anlamında beaucoup des amis değil, beaucoup d’amis.
- Sıra sayısını çoğulda değişmez sanmak: les premier jours değil, les premiers jours.
- 17, 18, 19 gibi sayıları ayrı yazmak: dix sept değil, dix-sept.