# Niteleme Sıfatları

Fransızca niteleme sıfatları (adjectifs qualificatifs): dişil ve çoğul yapımı, sıfat uyumu, bel/nouvel/vieil biçimleri ve sıfatın yeri (önde mi, arkada mı).

Canonical URL: https://www.fransizcaogren.com/dil-bilgisi/isim-grubu/sifatlar/niteleme-sifatlari/


**CEFR seviyesi:** A1

Niteleme sıfatları (*adjectifs qualificatifs*), bir ismin **niteliğini** belirten sözcüklerdir: rengini, boyutunu, biçimini, durumunu, uyruğunu… Türkçedeki *büyük, mavi, yorgun, Türk* gibi sıfatların karşılığıdır. Bu sıfatlar Fransızcada iki önemli özellik taşır: niteledikleri isimle **tür ve sayı** bakımından uyuşurlar ve ismin **önünde ya da sonunda** durabilirler. Bu ders dişil yapımını, çoğul yapımını ve sıfatın yerini ele alır.

> **INFO:** Türkçede sıfat değişmez ve her zaman ismin önünde durur: *güzel ev*, *güzel evler*, *güzel masa* — sıfat hep aynıdır. Fransızcada ise durum farklıdır: sıfat, nitelediği isim eril mi dişil mi, tekil mi çoğul mu diye biçim değiştirir; üstelik çoğu zaman ismin **arkasına** geçer.


## Tür ve sayı uyumu

Niteleme sıfatının sözlükteki temel biçimi **erildir**. Sıfat, [dişil](/dil-bilgisi/isim-grubu/genel-bilgiler/isimlerde-tur/) bir ismi nitelediğinde dişilleşir, [çoğul](/dil-bilgisi/isim-grubu/genel-bilgiler/isimlerde-sayi/) bir ismi nitelediğinde çoğullaşır. Dört olası biçim ortaya çıkar:

| | tekil | çoğul |
|---|---|---|
| eril | un mur vert | des murs verts |
| dişil | une porte verte | des portes vertes |

**FR:** un sac lourd — une valise lourde

**TR:** ağır bir çanta — ağır bir bavul

*lourd* aynı sıfattır, ama *sac* eril olduğu için *lourd*, *valise* dişil olduğu için *lourde* biçimini alır. Türkçede “ağır” iki örnekte de değişmezken Fransızcada sıfat isme uyar.


## Dişil biçim

Genel kural basittir: eril sıfatın **sonuna -e eklenir**.

| eril | dişil | anlam |
|---|---|---|
| grand | grande | büyük |
| petit | petite | küçük |
| bleu | bleue | mavi |

Eril biçim zaten **-e ile bitiyorsa** sıfat değişmez; eril ile dişil aynı yazılır:

**FR:** un livre rouge — une fleur rouge

**TR:** kırmızı bir kitap — kırmızı bir çiçek

*rouge* zaten *-e* ile bittiği için dişilde ikinci bir *-e* eklenmez. Aynı durum *jeune* (genç), *facile* (kolay), *calme* (sakin) gibi sıfatlarda da geçerlidir.


### Düzensiz dişil yapımları

Birçok sıfatın sonu, dişilde belirli kalıplara göre değişir. En sık görülenler:

| eril sonu | dişil sonu | örnek (eril → dişil) | anlam |
|---|---|---|---|
| -er | -ère | dernier → dernière | son |
| -eux | -euse | heureux → heureuse | mutlu |
| -eur | -euse | menteur → menteuse | yalancı |
| -teur | -trice | protecteur → protectrice | koruyucu |
| -f | -ve | sportif → sportive | sportif |
| -el | -elle | naturel → naturelle | doğal |
| -eil | -eille | pareil → pareille | benzer |
| -en | -enne | ancien → ancienne | eski |
| -on | -onne | bon → bonne | iyi |
| -et | -ette | muet → muette | dilsiz |
| -c | -che | blanc → blanche | beyaz |
| -c | -que | public → publique | kamusal |

*-eur* ve *-teur* satırları son harflere değil kelime ailesine göre işler: *meilleur → meilleure*, *supérieur → supérieure* düzenli *-e* alırken *menteur*, *-teur* ile bittiği hâlde *menteuse* olur. Bu iki sondan emin değilsen dişili sözlükten kontrol et.

> **INFO:** Bu kalıpların çoğunda dişilleşme yalnızca yazıyı değil **söyleyişi de** değiştirir: *heureux* ile *heureuse*, *sportif* ile *sportive* farklı okunur — eril biçimde duyulmayan son ses, dişilde duyulur hâle gelir. Aynı şey *grand → grande* gibi örneklerde de olur: erilde okunmayan *d*, dişilde okunur.


Bazı sık kullanılan sıfatlar bu kalıplara girmez; dişilleri ayrıca öğrenilir:

| eril | dişil | anlam |
|---|---|---|
| beau | belle | güzel, yakışıklı |
| nouveau | nouvelle | yeni |
| vieux | vieille | yaşlı, eski |
| long | longue | uzun |
| frais | fraîche | taze, serin |
| doux | douce | tatlı, yumuşak |
| fou | folle | deli |
| favori | favorite | gözde |

## Çoğul biçim

Genel kural, tekil sıfatın **sonuna -s eklemektir**. Ayrıntılar şöyledir:

- Genel kural: **-s** eklenir. *grand → grands*, *verte → vertes*.
- Sıfat zaten **-s veya -x ile bitiyorsa** çoğulda değişmez: *un fromage frais → des fromages frais*, *un homme heureux → des hommes heureux*.
- **-eau ile bitenler -x alır**: *beau → beaux*, *nouveau → nouveaux*.
- **-al ile bitenler genellikle -aux olur**: *un trait normal → des traits normaux*, *un mur latéral → des murs latéraux*.

**FR:** un problème national — des problèmes nationaux

**TR:** ulusal bir sorun — ulusal sorunlar

*-al* ile biten eril sıfatların çoğulu çoğu zaman *-aux*'dur. Dişil tarafta ise bu değişiklik olmaz: *une fête nationale → des fêtes nationales* (düzenli *-s*).


> **WARNING:** *-aux* yalnızca **eril çoğulda** geçerlidir. Birkaç sıfat bu kuralın dışında kalıp düzenli *-s* alır: *banal → banals*, *fatal → fatals* gibi; *final* için *finals* da kabul edilir. Liste bundan ibaret değildir; tanımadığın bir *-al* sıfatının çoğulunu sözlükten kontrol et.


Uyum kuralının bir istisnası renklerde çıkar: isimden türeyen *marron* (kestane rengi) ve *orange* (turuncu) ile çok sözcüklü renk ifadeleri değişmez: *des chaussures marron* (kahverengi ayakkabılar), *des yeux bleu clair* (açık mavi gözler).

## Sıfatın yeri: önde mi, arkada mı?

Sıfatın yeri, Fransızcanın Türkçeden ayrıldığı çarpıcı noktalardan biridir: niteleme sıfatı çoğu zaman ismin **arkasına** gelir. Aşağıdakiler kesin bir kural değil, güçlü eğilimlerdir; aynı sıfat farklı bağlamlarda iki yanda da görülebilir. En sağlamı, sık sıfat–isim ikililerini birlikte öğrenmektir.

**İsimden sonra gelenler** — nesnel, ayırt edici nitelikler:

- Renkler: *une voiture noire* (siyah bir araba)
- Biçim: *une table ronde* (yuvarlak bir masa)
- Uyruk ve özel addan türeyenler: *un écrivain espagnol* (İspanyol bir yazar). Türkçenin aksine uyruk **sıfatı** küçük harfle yazılır; büyük harf yalnızca kişiyi adlandıran isimde kullanılır: *un Espagnol* (bir İspanyol).
- İki ya da daha çok heceli, betimleyici sıfatların çoğu: *un film intéressant* (ilginç bir film)

**FR:** un ciel bleu

**TR:** mavi bir gök

Türkçede sıfat ismin önündedir; Fransızcada renk sıfatı ismin arkasına geçer. Sıralama tam tersidir: önce *ciel* (gök), sonra *bleu* (mavi).


**İsimden önce gelenler** — kısa, sık kullanılan ve genellikle öznel sıfatlar. Sık görülenler: *beau, joli, bon, mauvais, grand, petit, gros, jeune, vieux, nouveau, long, autre*.

**FR:** une belle maison — un long voyage

**TR:** güzel bir ev — uzun bir yolculuk

Bu sıfatlar ismin önünde durduğunda sıralama Türkçeyle aynı olur. Yine de bunlar kalıplaşmış bir gruptur; kuralı genellemeden, bu sık sıfatları olduğu gibi öğrenmek gerekir.


Çoğulda küçük ama sık bir ayrıntı: önde sıfat varken belirsiz [tanımlık](/dil-bilgisi/isim-grubu/genel-bilgiler/tanimliklar/) *des*, özenli yazımda **de** olur: *une belle maison → de belles maisons*, *de longs voyages*. (*des petits pois* — bezelye — gibi kalıplaşmış birleşikler *des*'i korur.)

### Ünlüden önce özel biçim

*beau, nouveau, vieux* sıfatları, **ünlüyle ya da sessiz *h* ile başlayan eril tekil** bir isimden önce özel bir biçim alır: *bel, nouvel, vieil*. Bu, söyleyişi akıcı tutmak içindir.

| genel eril | ünlü öncesi eril | dişil |
|---|---|---|
| un beau jardin | un bel arbre | une belle fleur |
| un nouveau projet | un nouvel ami | une nouvelle idée |
| un vieux pont | un vieil hôtel | une vieille ville |

Bu değişim yalnızca ünlü ses ve sessiz *h* önündedir; [soluklu *h*](/dil-bilgisi/alfabe-ve-ses/ulama/#soluklu-h-ve-sessiz-h-ayrımı) ile başlayan isim ünsüzle başlıyormuş gibi davranır ve genel biçimi alır: *un vieil hôtel* ama *un vieux héros* (yaşlı bir kahraman). Daha seyrek görülen *fou → fol* ve *mou → mol* de aynı kurala uyar: *un fol espoir* (çılgın bir umut).

> **WARNING:** *bel, nouvel, vieil* yalnızca tekil eril isimler içindir ve dişil biçimle karıştırılmamalıdır. *un bel arbre* (eril) ile *une belle table* (dişil) söyleyişçe yakın olsa da farklı biçimlerdir.


### Yeri anlamı değiştiren sıfatlar

Bazı sıfatlar ismin önünde ya da arkasında farklı anlam taşır. Önde genellikle mecazi/öznel, arkada gerçek/nesnel anlam verir.

| sıfat | isimden önce | isimden sonra |
|---|---|---|
| ancien | un ancien professeur (önceki öğretmen) | un meuble ancien (antika mobilya) |
| grand | un grand homme (büyük/önemli adam) | un homme grand (uzun boylu adam) |
| pauvre | un pauvre garçon (zavallı çocuk) | un garçon pauvre (yoksul çocuk) |

**FR:** un ancien élève — une montre ancienne

**TR:** eski bir öğrenci (mezun) — antika bir saat

*ancien* önde “önceki, eski konumdaki” anlamına gelirken arkada “yaşça eski, antika” anlamı taşır. Yer, anlamı belirler.


## Sık yapılan hatalar

- Sıfatı isimle uyuşturmayı unutmak: *une voiture noir* değil, *une voiture noire*.
- Sıfatı her zaman ismin önüne koymak: *une rouge fleur* değil, *une fleur rouge*.
- Düzensiz dişilleri *-e* ekleyerek yapmak: *heureuxe* değil, *heureuse*; *blanc* için *blance* değil, *blanche*.
- *-al* ile biten eril sıfatın çoğulunu *-als* yapmak: *des problèmes principals* değil, *principaux*.
- Zaten *-e* ile biten sıfata dişilde ikinci *-e* eklemek: *rougee* değil, *rouge*.
- Ünlüden önce *bel/nouvel/vieil* biçimini atlamak: *un vieux hôtel* değil, *un vieil hôtel*. (Soluklu *h*'de tersi geçerli: *un vieil héros* değil, *un vieux héros*.)