Soru ve Ünlem Sıfatları

Soru sıfatları (adjectifs interrogatifs) bir ismin kimliğini ya da niteliğini sormak için, ünlem sıfatları (adjectifs exclamatifs) ise hayranlık, şaşkınlık veya eleştiri belirtmek için ismin önüne gelir. Çağdaş Fransız dil bilgisi bunlara déterminants interrogatifs/exclamatifs der: tanımlığın yuvasını doldururlar, bu yüzden yanlarına ayrıca tanımlık gelmez. İlginç olan şudur: her ikisi de aynı dört sözcüktür — quel, quels, quelle, quelles. Cümlenin soru mu ünlem mi olduğu konuşmada bağlamdan ve tonlamadan, yazıda bağlamdan ve noktalamadan anlaşılır. Bu ders bu dört biçimi ve iki kullanımı ele alır.

Türkçede “hangi” sorusu ve “ne … !” ünlemi ayrı sözcüklerle kurulur. Fransızcada ikisi de tek bir sıfat ailesini (quel…) paylaşır; hangisinin kastedildiği cümlenin amacından anlaşılır, yazıda da sondaki işaret (soru mu, ünlem mi) bunu gösterir.

Biçimler

İsmin türüne ve sayısına göre dört biçim vardır. Dördünün de temel okunuşu aynıdır (« kel »).

Eril tekil	Eril çoğul	Dişil tekil	Dişil çoğul
quel	quels	quelle	quelles

FR quel sac ? — quelle robe ? — quels livres ? — quelles fleurs ?

TR hangi çanta? — hangi elbise? — hangi kitaplar? — hangi çiçekler?

Biçim, sorulan ismin türüne ve sayısına göre seçilir; söyleyişte aynı çıkar ama yazıda farklıdır.

Tek fark çoğulda ortaya çıkar: quels/quelles, ünlüyle başlayan isimden önce zorunlu ulama yapar: quels amis « kel-z-ami ». Tekil biçimlerde bu z sesi yoktur.

Soru sıfatı olarak: “hangi / ne”

İki kalıbı vardır. Birincisi quel + isim: quel doğrudan ismin önüne gelip onu sorar.

FR Quel jour sommes-nous ?

TR Bugün günlerden ne?

quel burada jour ismini niteleyerek soruyu kurar. İsim eril tekil olduğu için quel gelir. Soru kurma yollarının hepsiyle kullanılabilir.

İkincisi quel + être + isim: quel isimden être ile ayrılır ama uyumu yine o isme göre yapar.

FR Quelle est ton adresse ?

TR Adresin ne?

adresse dişil olduğu için quelle. Temel bilgiler her zaman bu kalıpla sorulmaz; her birinin kendi kalıbı vardır: Quel est ton nom ? (Adın ne?), Quelle heure est-il ? (Saat kaç?), Quel âge as-tu ? (Kaç yaşındasın? — dikkat: yaş avoir ile sorulur).

Dolaylı soruda aynı uyum sürer ama soru işareti ve devrik yapı olmaz: Je ne sais pas quelle heure il est (Saatin kaç olduğunu bilmiyorum). Ayrıntı dolaylı anlatım dersindedir.

Ünlem sıfatı olarak: “ne … !”

Aynı sözcükler, soru sormadan; hayranlık, şaşkınlık ya da eleştiri belirtir. Cümle ünlem işaretiyle biter. Öteki ünlem kalıpları ünlem tümceleri dersindedir.

FR Quelle belle journée !

TR Ne güzel bir gün!

Burada soru yoktur; quelle beğeni ve coşku katar. İsim dişil tekil (journée) olduğu için quelle gelir.

FR Quel dommage !

TR Ne yazık!

Ünlem sıfatı olumsuz bir duyguyu da taşıyabilir. Yapı aynıdır: quel + (sıfat) + isim + !

Biçim iki kullanımda da aynı olduğu için anlamı cümlenin amacı ve bağlamı belirler; yazıda bunu sondaki işaret gösterir: Quelle surprise ! bir ünlemdir (“ne sürpriz!”), Quelle surprise ? ise ancak uygun bağlamda “hangi sürpriz?” sorusudur. Soru/ünlem işaretinden önce gelen ince boşluğu da unutma — Fransa Fransızcasının yazım geleneğidir.

Sık yapılan hatalar

quel‘i isimle uyuşturmamak: quel chanson değil, quelle chanson.
Dört biçimi söyleyişleri aynı diye yazıda karıştırmak (quel / quelle / quels / quelles).
Quelle heure est-il ? gibi kalıplarda quel yerine başka bir soru sözcüğü kullanmaya çalışmak.
Ünlem cümlesinde tanımlık eklemek: Quelle la belle journée ! değil, Quelle belle journée !
Soru ve ünlem işaretinden önce boşluk koymayı unutmak (Fransa Fransızcasının yazım geleneği).

Belgisiz Sıfatlar Miktar Sıfatları