# Birleşik İlgi Adılları

Fransızca birleşik ilgi adılları (pronoms relatifs composés): lequel, laquelle; auquel/duquel kaynaşmaları, dont–duquel farkı ve kişiler için ilgeç + qui.

Canonical URL: https://www.fransizcaogren.com/dil-bilgisi/isim-grubu/zamirler/birlesik-ilgi-adillari/


**CEFR seviyesi:** B2

Birleşik ilgi adılları (*pronoms relatifs composés*), başlıca, bir öğenin yan cümleye **bir ilgeçle** (à, de, avec, pour, sur, sans…) bağlandığı durumlarda kullanılan ilgi adıllarıdır: *lequel, laquelle, lesquels, lesquelles*. [Basit ilgi adıllarından](/dil-bilgisi/isim-grubu/zamirler/ilgi-adillari/) (*qui, que, où, dont*) en büyük farkları, öncülün **türü ve sayısıyla uyuşmalarıdır**. (Özenli yazıda *lequel*, karışıklığı önlemek için özne olarak da görülebilir: *la société, laquelle a confirmé la commande* — ama bu seyrek bir kullanımdır.) Bu ders biçimlerini, ilgeçlerle kaynaşmasını, kişi/şey ayrımını ve özellikle *dont* ile karıştırılan noktaları ele alır.

> **INFO:** Basit ilgi adılı *que/qui* yan cümledeki özne ya da doğrudan nesne içindir; *dont* yalnızca **de** bağı içindir. İlgeçli bağda seçim öncüle göre üçe ayrılır: adı konmuş bir **şey** için ilgeç + *lequel* ailesi (*le stylo avec lequel j'écris*), **kişi** için çoğunlukla ilgeç + *qui* (*l'ami avec qui je voyage*), [**nötr/belgisiz** öncül](/dil-bilgisi/isim-grubu/zamirler/ilgi-adillari/#nötr-ilgi-adılları) için ilgeç + *quoi* (*ce à quoi je pense*).


## Biçimler ve kaynaşma

Birleşik adıl öncülün tür ve sayısına uyar; **à** ve **de** ilgeçleriyle kaynaşır, dişil tekil *laquelle* ise kaynaşmadan kalır.

| | yalın | + à | + de |
|---|---|---|---|
| eril tekil | lequel | auquel | duquel |
| dişil tekil | laquelle | à laquelle | de laquelle |
| eril çoğul | lesquels | auxquels | desquels |
| dişil çoğul | lesquelles | auxquelles | desquelles |

Başka ilgeçler kaynaşmaz, adılın önünde ayrı durur: *avec lequel*, *pour laquelle*, *sans lesquels*, *par lesquelles*.

**FR:** C'est l'outil avec lequel je répare le vélo.

**TR:** Bisikleti onunla tamir ettiğim alet bu.

*réparer avec quelque chose* *avec* ilgeci aldığından bağ *avec lequel* ile kurulur; *outil* eril tekil olduğundan *lequel* gelir. İlgeç adılın önünde durur, Türkçedeki “onunla” tek ek içinde erirken Fransızca ikiye ayırır.


## à ve de ile kaynaşma

à ile çekilen eylemlerde (penser à, s'intéresser à, participer à…) kaynaşmış biçimler ortaya çıkar.

**FR:** Voici les sujets auxquels je m'intéresse.

**TR:** İşte ilgilendiğim konular.

*s'intéresser à* à aldığından bağ kurulur; *sujets* eril çoğul olduğundan à + lesquels → *auxquels*. Dişil çoğulda *auxquelles*, eril tekilde *auquel* olurdu.


## Kişiler için: lequel mi, qui mi?

Bir **kişi** ilgeçle bağlandığında hem *qui* hem birleşik adıl kullanılabilir; günlük dilde **ilgeç + qui** daha doğaldır.

**FR:** La collègue avec qui je travaille est très patiente.

**TR:** Birlikte çalıştığım meslektaş çok sabırlıdır.

Kişi söz konusu olduğundan *avec qui* tercih edilir; *avec laquelle* de standarttır ve öncülün türünü/sayısını netleştirmek gerektiğinde işe yarar. Şeyler için ise yalnızca birleşik adıl gelir: *l'entreprise pour laquelle je travaille* (adına çalıştığım şirket).


> **WARNING:** Bir istisna: *parmi* (arasında) ilgecinden sonra kişi için bile *qui* değil, **lesquels/lesquelles** kullanılır: *les amis parmi lesquels j'ai grandi* (arasında büyüdüğüm dostlar) — *parmi qui* değil. *entre* (arasında) ise daha esnektir; kişilerde hem *entre qui* hem *entre lesquels/lesquelles* görülür: *les personnes entre qui le différend est survenu* (aralarında anlaşmazlık çıkan kişiler).


## duquel: dont ile karıştırılan nokta

*de* bağında genellikle *dont* kullanılır. Ama bağ, **de ile biten birleşik bir ilgecin** (à côté de, près de, au milieu de, à cause de, loin de, en face de…) parçasıysa *dont* **olmaz**; bu durumda *duquel / de laquelle / desquels / desquelles* gerekir.

**FR:** Le parc à côté duquel j'habite est calme.

**TR:** Yanında oturduğum park sakindir.

*à côté de* birleşik ilgecinin sonundaki *de* yüzünden *dont* kullanılamaz; *parc* eril tekil olduğundan *à côté duquel* gelir. Yalın bir *de* olsaydı *dont* doğru olurdu: *le parc dont je connais l'histoire* (tarihini bildiğim park).


**FR:** Voilà la rivière près de laquelle nous campons.

**TR:** İşte yanında kamp yaptığımız nehir.

*près de* birleşik ilgeci yüzünden yine *dont* değil, *de laquelle* gelir; *rivière* dişil olduğundan kaynaşma olmaz. Temel ölçüt şudur: *de* tek başınaysa *dont*, bir öbeğin sonundaysa *duquel/de laquelle*. (Kişi öncülde *de qui* de mümkündür: *la personne de qui je tiens cette information* — bu bilgiyi kendisinden aldığım kişi.)


## où ile birlikte: yer ve birleşik adıl

*où* genel yer/zaman adılıdır ve çoğu zaman yeterlidir: *la ville où je vis*, *la table où j'ai posé mes clés*. İlgeçle de birleşebilir: *la région d'où elle vient* (geldiği bölge), *la rue par où il passe* (geçtiği sokak). Birleşik adıl iki durumda devreye girer: uzamsal ilişkiyi **açıkça** işaretlemek istediğinde (*le quartier dans lequel je vis* — tam da “içinde”) ve *où*'nun anlatamadığı ilişkilerde (*la maison devant laquelle il attend* — önünde beklediği ev).

**FR:** C'est l'étagère sur laquelle je range mes livres.

**TR:** Kitaplarımı üzerine dizdiğim raf bu.

*sur laquelle*, rafı bir yüzey olarak öne çıkarır: “üstüne”. *C'est l'étagère où je range mes livres* de doğrudur; orada raf yalnızca genel bir yerdir. Seçim yanlış/doğru değil, ne kadar belirgin anlatmak istediğinle ilgilidir.


## Sık yapılan hatalar

- *de* ile biten öbekte *dont* kullanmak: *le parc à côté dont* değil, *à côté duquel*.
- Birleşik adılı öncülle uyuşturmamak: dişil bir öncül için *lequel* değil, *laquelle*.
- à/de kaynaşmasını atlamak: *à lequel* değil, *auquel*; *de lesquels* değil, *desquels*.
- İlgeci adılın arkasına koymak: *lequel avec* değil, *avec lequel*.
- *parmi* sonrasında *qui* kullanmak: *parmi qui* değil, *parmi lesquels*. (*entre*'de kişiler için *entre qui* mümkündür.)
- İç mekân ilişkisini vurgulamak gerekirken yalın *où* ile yetinmek: *la boîte où je mets mes outils* (genel yer) doğrudur; ama “içine” vurgusu için *la boîte dans laquelle je mets mes outils* denir.