# İlgi Adılları

Fransızca ilgi adılları / ilgi zamirleri (pronoms relatifs): qui, que, où, dont; ilgeçli lequel biçimleri ve nötr ce qui, ce que, ce dont yapıları.

Canonical URL: https://www.fransizcaogren.com/dil-bilgisi/isim-grubu/zamirler/ilgi-adillari/


**CEFR seviyesi:** B1

İlgi adılları (*pronoms relatifs*), iki cümleyi birbirine bağlayan ve birinin içine bir yan cümle yerleştiren adıllardır. Bir ismi (öncül, *antécédent*) tekrar etmeden ona bir açıklama ekler: *Bir kitap aldım* + *Kitap çok ilginç* → *Aldığım kitap çok ilginç*. Türkçede bu iş büyük ölçüde **-en/-an, -dığı** gibi ortaç ekleriyle yapılır; Fransızca ise ayrı **adıllar** kullanır ve hangi adılın geleceği, yan cümledeki görevin ne olduğuna bağlıdır. Bu ders basit, birleşik ve nötr ilgi adıllarını ele alır.

> **INFO:** İlgi adılını seçerken ilk soru şudur: **yan cümlede o öğenin [görevi](/dil-bilgisi/isim-grubu/genel-bilgiler/cumlede-ismin-islevleri/) nedir?** Özne mi, nesne mi, yer/zaman mı, yoksa *de* ya da başka bir ilgeçle mi bağlı? Görev, adıl ailesini belirler; ilgeçli yapılarda ise iki bilgi daha gerekir: öncül **kişi mi şey mi** (*avec qui* / *avec lequel*) ve *lequel* seçildiyse öncülün **türü ve sayısı**. Türkçede bu ayrımlar ortaç ekinin içinde erir; bu yüzden çeviriye değil, görevi tanımaya odaklanmak gerekir.


## Basit ilgi adılları

Bunlar öncülün türüne ve sayısına göre **değişmez**; yalnızca yan cümledeki göreve göre seçilir.

| adıl | yan cümledeki görev | karşılığı |
|---|---|---|
| qui | özne | …en/-an olan |
| que (qu') | doğrudan nesne | …dığı |
| où | yer ya da zaman | …dığı yer/an |
| dont | *de* ile bağlı tümleç | …sı … olan / …dan söz edilen |

### qui — özne

Yan cümlenin öznesi öncül olduğunda **qui** kullanılır. Ardından eylem doğrudan gelir.

**FR:** Je connais une fille qui parle quatre langues.

**TR:** Dört dil konuşan bir kız tanıyorum.

*qui* burada “konuşan” eyleminin öznesidir ve doğrudan eyleme bağlanır. *qui*'den sonra **e düşmez**: *qui aime* denir, *qu'aime* değil.


### que — doğrudan nesne

Öncül, yan cümlenin doğrudan nesnesi olduğunda **que** kullanılır. Ardından özne + eylem gelir; ünlüden önce *qu'* olur.

**FR:** Le film que nous avons vu hier était long.

**TR:** Dün izlediğimiz film uzundu.

*que* “izlemek” eyleminin nesnesidir (filmi izledik). [*avoir*'lı birleşik zamanlarda](/dil-bilgisi/fiil-grubu/bildirme-kipi/gecmis-zaman/passe-compose/) ortaç, önden gelen doğrudan nesneyle uyuşur — *que* de tam olarak öyle bir nesnedir: *La chanson que j'ai entendue* (dişil *-e*), *Les livres que j'ai lus* (çoğul *-s*).


### où — yer ve zaman

**où**, bir yeri ya da bir zamanı niteleyen yan cümleyi bağlar.

**FR:** C'est la ville où je suis né.

**TR:** Burası doğduğum şehir.

*où* yeri gösterir. Aynı adıl zaman için de kullanılır: *le jour où nous nous sommes rencontrés* (tanıştığımız gün). Türkçede “zaman” için ayrı bir yapı kullanılırken Fransızcada ikisi de *où*'dür.


*où* her yer ilişkisini karşılamaz: “içinde/… -de” dışındaki uzamsal ilişkilerde ilgeç + *lequel* gerekir — *la maison devant laquelle il attend* (önünde beklediği ev). Çıkış noktası için *d'où* kullanılır: *la région d'où elle vient* (geldiği bölge).

### dont — “de” ile bağlı tümleç

**dont**, yan cümlede **de** ilgeci gereken bir öğenin yerini tutar: *de* ile çekilen bir eylemin tümleci, bir ismin tamlayanı ya da bir sahiplik bağı.

**FR:** C'est un projet dont je suis fier.

**TR:** Bu, gurur duyduğum bir proje.

*être fier de quelque chose* (bir şeyle gurur duymak) *de* aldığından bağ *dont* ile kurulur. Sahiplik bağında da işler: *Voici l'auteur dont j'ai lu le roman* (Romanını okuduğum yazar — *le roman de l'auteur*).


*dont*, *de*'yi zaten içinde taşır; aynı ilişkiyi ikinci kez işaretleme. Sahiplikte isim belirli tanımlıkla kalır: *dont j'ai lu le roman* (*son roman* değil). *de*'yi de tekrarlama: ya *C'est ce projet dont je parle* ya da *C'est de ce projet que je parle* — ikisi bir arada olmaz.

## Birleşik ilgi adılları

Bir öğe **de** dışında bir ilgeçle (à, avec, sur, dans, pour…) bağlandığında, öncülün türüne ve sayısına uyan **lequel** ailesi kullanılır.

| | tekil | çoğul |
|---|---|---|
| eril | lequel | lesquels |
| dişil | laquelle | lesquelles |

Bunlar **à** ve **de** ile kaynaşır: à + lequel → **auquel**, à + lesquels → **auxquels**, de + lequel → **duquel**… Dişil tekil *laquelle* kaynaşmaz. Peki *de* varken *dont* mu, *duquel* mi? Kural şu: eylem ya da isim **yalın *de*** ile bağlanıyorsa *dont* (*le projet dont je suis fier*); *de*, *près de*, *à côté de*, *au cours de* gibi **birleşik bir ilgecin parçasıysa** *lequel* ailesi gerekir: *la maison près de laquelle j'habite* (yakınında oturduğum ev). Ayrıntı [birleşik ilgi adılları](/dil-bilgisi/isim-grubu/zamirler/birlesik-ilgi-adillari/) dersinde.

**FR:** Voici le stylo avec lequel j'écris toujours.

**TR:** İşte hep onunla yazdığım kalem.

*écrire avec quelque chose* *avec* ilgeci aldığından bağ *avec lequel* ile kurulur; *stylo* eril tekil olduğu için *lequel* gelir. Bir kişi söz konusuysa çoğu zaman *avec qui* tercih edilir: *l'ami avec qui je voyage*.


**FR:** C'est une question à laquelle je ne peux pas répondre.

**TR:** Bu, yanıtlayamadığım bir soru.

*répondre à quelque chose* à aldığından bağ *à laquelle* olur; *question* dişil tekil olduğundan kaynaşma olmaz. Eril tekilde kaynaşırdı: *le problème auquel je pense*.


## Nötr ilgi adılları

Türü olmayan nötr biçimler iki durumda kullanılır: ya ortada hiç öncül yoktur ve “şey” anlamı adılın içindedir (*Dis-moi ce que tu veux* — Ne istediğini söyle), ya da öncül **bir durum, bir düşünce ya da bütün bir cümledir** (*Il a refusé, ce qui m'a surpris* — Reddetti, bu da beni şaşırttı). Görev yine belirleyicidir:

| görev | biçim |
|---|---|
| özne | ce qui |
| doğrudan nesne | ce que (ce qu') |
| *de* ile bağlı | ce dont |
| *à* ile bağlı | ce à quoi |

**FR:** Je ne comprends pas ce qui se passe.

**TR:** Ne olup bittiğini anlamıyorum.

Burada belli bir isim değil, adsız bir “durum” söz konusudur; özne olduğundan *ce qui* gelir. Nesne olsaydı *ce que* kullanılırdı: *Dis-moi ce que tu veux* (Ne istediğini söyle).


**FR:** Ce dont j'ai besoin, c'est de me reposer.

**TR:** İhtiyacım olan şey dinlenmek.

*avoir besoin de* *de* aldığından nötr bağ *ce dont* ile kurulur. à ile çekilen bir eylemde ise *ce à quoi* gelir: *ce à quoi je pense* (düşündüğüm şey).


## Sık yapılan hatalar

- Özne/nesne ayrımını karıştırmak: özne için *qui*, nesne için *que*. *La personne que parle* değil, *La personne qui parle*.
- *qui*'yi ünlüden önce kısaltmak: *qu'arrive* değil, *qui arrive* (*qui* hiçbir zaman *qu'* olmaz).
- *de* ile bağlı yapıda *dont* yerine *que* kullanmak: *le livre que je parle* değil, *le livre dont je parle*.
- Yer/zaman için *où* yerine *dans* kalıbı uydurmak: *la maison dans que* değil, *la maison où*.
- *lequel* ailesini isimle uyuşturmamak ya da kaynaşmayı atlamak: *à lequel* değil, *auquel*.
- “Ne …-diğini” kurarken *ce*'yi unutmak: *Je sais qui tu veux* gramerdir ama “**Kimi** istediğini biliyorum” demektir; “**Ne** istediğini biliyorum” için *Je sais ce que tu veux* gerekir.