# İsimleştirme

Fransızcada isimleştirme (nominalisation): fiilden ve sıfattan isim türetme ekleri, eklerin cinsiyeti, mastarın isimleşmesi ve gazete başlığı dili.

Canonical URL: https://www.fransizcaogren.com/dil-bilgisi/isimlestirme/


**CEFR seviyesi:** B1

İsimleştirme (*nominalisation*), bir eylemi ya da niteliği **isme dönüştürme** işlemidir. Fransızcada çoğunlukla bir fiilden (*arriver* → *l'arrivée*) ya da bir sıfattan (*libre* → *la liberté*) yola çıkılarak yapılır. Böylece bir cümlenin anlattığı olay tek bir isme sığar; bu da dili daha yoğun, daha resmî ve özellikle **yazı diline** yatkın kılar. Gazete başlıkları, bilimsel metinler ve resmî yazılar isimleştirmeden bolca yararlanır.

> **INFO:** İsimleştirme Türkçeye yabancı değildir: *gelmek → geliş*, *güzel → güzellik*, *yazmak → yazı* hep aynı mantığın ürünüdür. Fark şurada: Fransızca ismi **ek getirerek** türetir; [tanımlık](/dil-bilgisi/isim-grubu/genel-bilgiler/tanimliklar/) ismi yaratmaz, ancak isim olarak kullanıldığını gösterir (kalıplaşmış bazı mastar ve sıfatlar da böyle isimleşmiştir). Türetilen ismin [cinsiyeti](/dil-bilgisi/isim-grubu/genel-bilgiler/isimlerde-tur/) ise çoğu zaman eke göre bellidir.


## Fiilden isim türetme (*nominalisation déverbale*)

En yaygın yol, fiile bir ek getirerek o eylemin adını oluşturmaktır. Hangi fiilin hangi eki aldığı sözlükseldir — ekler güçlü eğilimlerdir, uydurma değil sözlükten doğrulama esastır. Sık kullanılan ekler ve getirdikleri cinsiyet şöyledir:

| Ek | Cinsiyet | Fiil → İsim | Anlam |
|---|---|---|---|
| -tion / -ation | dişil | *créer → la création* | yaratma / yaratım |
| -ment | eril | *changer → le changement* | değişim |
| -age | eril | *laver → le lavage* | yıkama |
| -ure | dişil | *fermer → la fermeture* | kapanış / kapatma |
| -aison | dişil | *livrer → la livraison* | teslimat |

Bazı fiiller ekle değil, **gövdesi kısalarak** isim verir; bu isimlerin cinsiyeti tek tek öğrenilir:

- *travailler → le travail* (iş, çalışma)
- *marcher → la marche* (yürüyüş)
- *danser → la danse* (dans)
- *sauter → le saut* (sıçrayış)

**FR:** Le train est arrivé. → l'arrivée du train

**TR:** Tren geldi. → trenin gelişi

Fransızcada koca bir cümle (*Le train est arrivé*) tek bir isme (*l'arrivée*) iner; olayın katılımcısı *de* ilgeciyle bağlanır: *l'arrivée **du** train*. Türkçede aynı işi iyelik tamlaması görür: tren**in** geliş**i**.


### Mastarın isim olarak kullanımı

Sınırlı, **kalıplaşmış** bir mastar kümesi, tanımlık alarak isimleşmiştir; bu her fiile uygulanabilen bir yol değildir ve isimleşen mastarın anlamı fiilden uzaklaşabilir. Bu isimler **erildir**:

- *le déjeuner* (öğle yemeği) — *déjeuner* “öğle yemeği yemek”
- *le savoir* (bilgi) — *savoir* “bilmek”
- *le devoir* (ödev / görev) — *devoir* “-meli, gerekmek”
- *le rire* (gülüş) — *rire* “gülmek”

**FR:** le pouvoir / le savoir / le devoir

**TR:** iktidar / bilgi / görev

Aynı kelime hem fiil hem isim olabilir. *Je peux* “yapabilirim” derken *pouvoir* fiildir; *le pouvoir* dendiğinde “güç, iktidar” anlamında bir isimdir.


## Sıfattan isim türetme (*nominalisation déadjectivale*)

Bir niteliği soyut bir isme dönüştürmek için sıfata ek getirilir. Bu eklerin büyük çoğunluğu **dişil** isim verir:

| Ek | Sıfat → İsim | Anlam |
|---|---|---|
| -té | *bon → la bonté* | iyilik |
| -eur | *grand → la grandeur* | büyüklük |
| -esse | *tendre → la tendresse* | şefkat |
| -ise | *gourmand → la gourmandise* | tatlı düşkünlüğü |
| -itude | *seul → la solitude* | yalnızlık |
| -ité | *réel → la réalité* | gerçeklik |

Düzenli bir örüntü görülür: soyut nitelik isimleri çoğunlukla dişildir.

> **WARNING:** Buradaki dişil eğilim, **sıfattan türeten bu ekler** içindir. Fiilden türeten *-ment* ve *-age* ile isimleşen mastarların eril olması (*le changement*, *le lavage*, *le savoir*) bir istisna değil, o yolların kendi cinsiyetidir. Kural basit: cinsiyeti belirleyen soyutluk değil, kullanılan **ektir** — emin değilsen sözlükten doğrula.


### Tanımlık + sıfat

Bir sıfatın önüne eril tekil tanımlık (*le*) konunca, o nitelik soyut bir kavram adına dönüşür:

- *le beau* (güzel olan, güzellik kavramı)
- *le vrai* (doğru olan, hakikat)
- *l'essentiel* (asıl olan, öz)

**FR:** l'essentiel

**TR:** asıl olan / önemli olan

*Essentiel* normalde “temel, asli” anlamında bir sıfattır. *L'essentiel* dendiğinde “asıl önemli olan şey” anlamında bir isim olur: *L'essentiel est de comprendre.* (Önemli olan anlamaktır.)


## Ne işe yarar?

İsimleştirme iki cümleyi tek cümleye bağlamayı ya da bir olayı başlık gibi kısa söylemeyi sağlar. Özellikle **gazete diline** özgüdür:

- *Le ministre a démissionné.* (Bakan istifa etti.) → **Démission du ministre.** (Bakanın istifası.)
- *Les prix ont augmenté.* (Fiyatlar arttı.) → **Hausse des prix.** (Fiyatlardaki artış.)

Bu tür başlıklarda fiil ve özne kaybolmaz; katılımcı *de / du / des* ile isme iliştirilir. Yalnız *de*, rolü otomatik olarak “özne” diye etiketlemez: *la critique du ministre* “bakanın (yaptığı) eleştiri” de “bakana yönelik eleştiri” de olabilir. Belirsizlik doğarsa eylemi yapan *par* ile netleştirilir.

## Sık yapılan hatalar

- Türetilen ismin cinsiyetini yanlış vermek: *le création* yazıp **la création**'ı kaçırmak yanlıştır (-tion her zaman dişildir).
- *-ment* ve *-age* isimlerini dişil sanmak: *la changement* değil, **le changement**; *la lavage* değil, **le lavage**.
- Mastardan gelen ismi dişil yapmak: *la savoir* değil, **le savoir** (mastar isimleri erildir).
- Olayın katılımcısını yanlış bağlamak: *l'arrivée le train* değil, **l'arrivée du train** (katılımcı *de* ilgeciyle gelir).
- Her fiile aynı eki uydurmaya çalışmak: *créer* için *-tion* doğruyken (*création*), *changer* için *-tion* uydurmak yanlıştır; doğrusu *-ment* iledir (*changement*). Ekler fiile göre değişir ve sözlükten doğrulanır.

## Alıştırma

Aşağıdaki cümleleri başlık gibi isimleştirin (özneyi *de/du/des* ile bağlayın):

1. *Le président est arrivé.* → … (Beklenen: *Arrivée du président.*)
2. *Le magasin a ouvert.* → … (Beklenen: *Ouverture du magasin.*)
3. *Les températures ont baissé.* → … (Beklenen: *Baisse des températures.*)