Bağlı Cümleler

Birleşik cümlede önermeler her zaman biri ötekine bağımlı olmaz; çoğu zaman eşit düzeyde yan yana dururlar. Bu eşit bağlanmanın iki yolu vardır: önermeleri yalnızca noktalama ile dizmek (juxtaposition) ve onları bir bağlaçla bağlamak (coordination). Bağımlı yapının (subordination) tersine, burada hiçbir önerme bir başkasının tümleci ya da niteleyicisi değildir; önermeler eşit düzeydedir (ortak öğeler atılabilir: Il lit et écrit).

Türkçe dil bilgisindeki “sıralı cümle” (virgülle dizme) ve “bağlı cümle” (ve, ama, çünkü gibi bağlaçlarla bağlama) ayrımı, Fransızcadaki juxtaposition ve coordination ile büyük ölçüde örtüşür. İki dil de eşit değerdeki cümleleri art arda getirerek aynı ilişkiyi kurar.

Dizme (juxtaposition)

Önermeler bir bağlaç olmadan, yalnızca noktalama imiyle (virgül, noktalı virgül, iki nokta) art arda sıralanır. Aralarındaki ilişki (ekleme, neden, sonuç) sezdirilir, açıkça söylenmez:

Il fait froid, je reste chez moi. (Hava soğuk, evde kalıyorum.)
Le ciel s’assombrit ; l’orage approche. (Gökyüzü kararıyor; fırtına yaklaşıyor.)

Bağlama (coordination)

Önermeler bir eşgüdüm bağlacıyla (conjonction de coordination) bağlanır. Bağlama yalnız cümleleri değil, sözcük ve öbekleri de birleştirir: Paul et Marie, lentement mais sûrement (yavaş ama emin adımlarla). Geleneksel okul sınıflaması yedi bağlacı « Mais où est donc Ornicar ? » tümcesiyle ezberletir: mais, ou, et, donc, or, ni, car. (Çağdaş gramerlerin çoğu, cümle içindeki yeri değişebildiği için donc‘u bağlaç değil bağlama belirteci sayar; ezber yine de işe yarar.)

bağlaç	ilişki	örnek
et	ekleme	Il lit et elle écrit. (O okur, bu yazar.)
ou	seçenek	Tu viens ou tu restes ? (Geliyor musun, kalıyor musun?)
mais	karşıtlık	C’est cher mais c’est bon. (Pahalı ama güzel.)
donc	sonuç	Je pense, donc je suis. (Düşünüyorum, öyleyse varım.)
car	neden	Il sort, car il fait beau. (Dışarı çıkıyor, çünkü hava güzel.)
or	geçiş, yeni öğe	Il jurait être seul ; or, on l’a vu accompagné. (Yalnız olduğuna yemin ediyordu; oysa onu yanında biriyle gördüler.)
ni	olumsuz ekleme	Je ne bois ni thé ni café. (Ne çay ne kahve içerim.)

Bu bağlaçların yanında, aynı işi gören bağlama belirteçleri de vardır: puis, ensuite (sonra), cependant, pourtant (yine de), en effet (gerçekten de), c’est pourquoi (bu yüzden).

car ile parce que

car ve parce que ikisi de neden bildirir ama dil bilgisel olarak farklıdır: car bir eşgüdüm bağlacıdır, iki bağımsız önermeyi eşit düzeyde bağlar; parce que ise bir bağımlılık bağlacıdır, bir yan önerme kurar ve “neden?” sorusunu yanıtlar.

FR Il reste, car il est fatigué. / — Pourquoi reste-t-il ? — Parce qu'il est fatigué.

TR Kalıyor, çünkü yorgun. / — Neden kalıyor? — Çünkü yorgun.

car, gerekçeyi hep sonradan ekler: Pourquoi ? sorusuna tek başına yanıt olamaz ve gerekçe cümlesini ana cümlenin önüne taşıyamaz. (Bir önceki cümleyi gerekçelendiren yeni bir cümleye başlayabilir ama: Il est resté. Car il était très fatigué.) parce que ise bir soruyu yanıtlayarak tek başına cümle kurabilir.

Noktalama

et, ou, ni bağlaçlarından önce genellikle virgül konmaz. Buna karşılık mais, car, donc ve or çoğu zaman bir virgülle ayrılır: Il est tard, mais je n’ai pas sommeil. Bunlar varsayılan eğilimlerdir; önermelerin uzunluğu ve vurgu, virgül kararını değiştirebilir.

Sık yapılan hatalar

Gerekçeyi car ile öne almak: Car il pleut, je reste yanlıştır; gerekçe başa gelecekse parce qu’il pleut ya da comme il pleut kullanılır. (Car, önceki cümleyi açıklayan yeni bir cümleye başlayabilir.)
ou (seçenek bağlacı) ile où (nerede) karıştırmak: “ya … ya” anlamında aksansız ou yazılır; aksanlı où “nerede/-diği yer” demektir.
et (ve) ile est (“-dir”, être eylemi) karıştırmak: bağlaç et, eylem ise est yazılır; söyleyişleri de ayrıdır.
ni kullanırken ne‘yi atmak: je bois ni thé ni café değil, doğrusu je ne bois ni thé ni café‘dir.
Eşit düzeydeki bağlı cümleleri bağımlı yapı sanmak: et, mais, car ile bağlanan önermeler birbirine bağımlı değildir; hiçbiri ötekinin tümleci olmaz.

Dolaylı Anlatım