# Birleşik Tümceler

Fransızcada birleşik cümle ve bağımlı yapı: ana ve yan önerme; ilgi, tümleç ve belirteç yan önermeleri; hangi bağlaçların subjonctif istediği.

Canonical URL: https://www.fransizcaogren.com/dil-bilgisi/tumce-turleri/birlesik-tumceler/


**CEFR seviyesi:** B1

Tek bir çekimli eylem içeren cümleye **yalın cümle** (*phrase simple*) denir: *Marie lit un livre.* Birden çok çekimli eylem taşıyan, yani birden çok yargı içeren cümle ise **birleşik cümledir** (*phrase complexe*). Birleşik cümlede her çekimli eylem bir önerme (*proposition*) oluşturur ve bu önermeler birbirine üç yolla bağlanır: yan yana dizilerek (*juxtaposition*), bağlaçla eşit düzeyde bağlanarak (*coordination*) ve biri ötekine bağımlı kılınarak (*subordination*).

İlk iki yol —dizme ve bağlama— [bağlı cümleler](/dil-bilgisi/tumce-turleri/bagli-cumleler/) konusunda işlenir. Bu derste, bir önermenin bir başkasına bağlandığı **bağımlı yapı** (*subordination*) ele alınır. (Çekimli eylem saymak, burada öğretilen ana kalıpları tanımanın pratik yoludur; Fransızcada mastarlı ve ortaçlı bağımlı yapılar da vardır, onlar kendi konularında işlenir.)

> **INFO:** Türkçe dil bilgisinde de benzer bir ayrım vardır: yan cümlecik içeren cümleler “birleşik cümle” sayılır (*Yağmur yağdığı için evde kaldım*). Fransızcadaki *subordination* da aynı mantığı taşır: bir ana önerme (*proposition principale*) ile ona bağımlı bir yan önerme (*proposition subordonnée*) vardır. Yan önerme sözdizimsel olarak ana önermeye bağımlıdır; konuşmada tek başına bir yanıt olarak duyulsa bile (*— Pourquoi ? — Parce qu'il pleut.*) bir ana yapıya yaslanır.


## Ana önerme ve yan önerme

Bağımlı yapıda iki katman vardır:

- **Ana önerme** (*proposition principale*): kendi başına durabilen, bağımsız çekirdek.
- **Yan önerme** (*proposition subordonnée*): bir bağlayıcıyla ana önermeye bağlanan, ona bağımlı bölüm.

*Je sais **que tu as raison**.* cümlesinde *je sais* ana önerme, *que tu as raison* ise *que* ile bağlanmış yan önermedir.

## Yan önerme türleri

Fransızcada yan önermeler işlevlerine göre başlıca üç türde incelenir.

### 1. İlgi yan önermesi (*subordonnée relative*)

Bir adı niteler; *qui*, *que*, *dont*, *où* gibi ilgi adıllarıyla bağlanır. Niteleme sıfatı gibi davranır:

- *L'homme **qui parle** est mon professeur.* (Konuşan adam öğretmenimdir.)
- *Le livre **que tu cherches** est ici.* (Aradığın kitap burada.)

Ayrıntı [ilgi adılları](/dil-bilgisi/isim-grubu/zamirler/ilgi-adillari/) dersindedir.

### 2. Tümleç yan önermesi (*subordonnée complétive*)

Çoğunlukla **que** ile başlar ve ana eylemin tümlecini oluşturur — bir ismin üstleneceği işlevi yan cümle üstlenir:

- *Je pense **que tu as raison**.* (Haklı olduğunu düşünüyorum.)
- *Je veux **que tu viennes**.* (Gelmeni istiyorum.)

> **WARNING:** Tümleç yan önermesinde eylemin kipi, ana eylemin kalıbına göre değişir: kesinlik ve kanı bildiren eylemler **indicatif** (*je pense qu'il vient*), istek-duygu-kuşku bildirenler **subjonctif** (*je veux qu'il vienne*) ister. Ayrım katıksız “gerçek/öznel” ayrımı değildir: *penser* olumsuz ve soruda subjonctif'e kayabilir (*Je ne pense pas qu'il vienne*), duygu eylemleri de olay gerçek olsa bile subjonctif alır (*Je suis content qu'il soit là*). Seçim [subjonctif](/dil-bilgisi/fiil-grubu/bildirme-disindaki-kipler/subjonctif/) dersinde ayrıntılı anlatılır.


### 3. Belirteç yan önermesi (*subordonnée circonstancielle*)

Tüm bir durumu —zamanı, nedeni, amacı, koşulu, karşıtlığı— belirten bağlaçlarla kurulur ve cümleye bir zarf gibi katkı verir:

| ilişki | bağlaç(lar) | örnek |
|---|---|---|
| zaman | quand, lorsque, pendant que | *Quand il pleut, je reste.* |
| neden | parce que, puisque, comme | *Je reste parce qu'il pleut.* |
| amaç | pour que, afin que | *Je parle lentement pour que tu comprennes.* |
| koşul | si, à condition que | *Si tu veux, on sort.* |
| karşıtlık | bien que, quoique | *Bien qu'il pleuve, je sors.* |

**FR:** Je reste à la maison parce qu'il pleut.

**TR:** Yağmur yağdığı için evde kalıyorum.

Fransızca, nedeni *parce que* bağlacıyla ayrı bir çekimli yan önermede (*il pleut*) verir. Türkçe aynı ilişkiyi çoğu zaman bir ortaç/ek yapısıyla (*yağdığı için*) tek bir öbekte toplar; Fransızcada ise yan önerme kendi çekimli eylemini taşır.


> **INFO:** Bazı belirteç bağlaçları yan önermede **subjonctif** ister: amaç bildiren *pour que*, *afin que*; karşıtlık bildiren *bien que*, *quoique*; *avant que*, *à condition que*. Buna karşılık *parce que*, *quand*, *pendant que* gibi bağlaçlar **indicatif** alır. Hangi bağlacın hangi kipi gerektirdiği, istek kipi konusunda toplu olarak verilir.


## Sık yapılan hatalar

- Yan önermede çekimli eylemi unutmak: yan önerme de en az bir çekimli eylem taşır; *parce que la pluie* değil, doğrusu **parce qu'il pleut**'tür.
- Tümleç yan önermesinde *que*'yi atmak: *je pense tu as raison* değil, doğrusu **je pense que tu as raison**'dur; Türkçenin tersine bağlayıcı zorunludur.
- *bien que*'den sonra *indicatif* kullanmak: *bien qu'il pleut* değil, doğrusu *subjonctif* ile **bien qu'il pleuve**'dür.
- İlgi adılını yanlış seçmek: özne için *qui*, düz tümleç için *que* gerekir — *l'homme que parle* değil, doğrusu **l'homme qui parle**'dır.