Dolaylı Anlatım
Bir kişinin sözünü aktarmanın iki yolu vardır. Doğrudan anlatımda (discours direct) söz olduğu gibi, tırnak içinde verilir: Il dit : « Je suis fatigué. » Dolaylı anlatımda (discours indirect) ise söz, bir aktarma eylemine que (ya da başka bir bağlayıcı) ile bağlanarak yeniden kurulur: Il dit qu’il est fatigué. Dolaylı anlatıma geçerken yalnızca tırnak kalkmaz; adıllar, kimi zaman eylemin zamanı ve zaman-yer belirteçleri de değişir.
Temel dönüşüm
Doğrudan sözü dolaylıya çevirirken üç şey gözden geçirilir: bağlayıcı, adıllar ve (aktarma eylemi geçmişteyse) zaman uyumu.
Aktarma eylemi şimdiki zamandaysa eylemin zamanı değişmez; yalnızca bağlayıcı ve adıllar ayarlanır:
Zaman uyumu (aktarma eylemi geçmişteyse)
Aktarma eylemi geçmiş bir zamandaysa (örneğin il a dit, elle disait), aktarılan sözün zamanı bir adım geriye kayar (concordance des temps):
| doğrudan söz | dolaylı (geçmişte) |
|---|---|
| présent | imparfait |
| passé composé | plus-que-parfait |
| futur simple | conditionnel présent |
| futur antérieur | conditionnel passé |
| imparfait | imparfait (değişmez) |
| plus-que-parfait | plus-que-parfait (değişmez) |
- Il a dit : « Je suis prêt. » → Il a dit qu’il était prêt.
- Elle a dit : « J’ai fini. » → Elle a dit qu’elle avait fini.
- Il a dit : « Je viendrai. » → Il a dit qu’il viendrait. (geçmişte gelecek)
Kayma mekanik bir zorunluluk değildir: aktarılan içerik hâlâ geçerliyse zaman korunabilir — Il a dit qu’il est prêt (hâlâ hazırsa), Il a dit qu’il viendra (geliş hâlâ gelecekteyse). Öğrenirken standart zaman uyumunu esas almak yine de en güvenlisidir.
Zaman ve yer belirteçleri
“Şimdi”ye ve “buraya” bağlı belirteçler, aktarım başka bir güne/yere taşındığında kayar. (Aynı gün, aynı yerde aktarıyorsan aujourd’hui, demain, ici olduğu gibi kalabilir.)
| doğrudan | dolaylı |
|---|---|
| aujourd’hui | ce jour-là |
| hier | la veille |
| demain | le lendemain |
| maintenant | à ce moment-là |
| ici | là |
- Il a dit : « Je pars demain. » → Il a dit qu’il partait le lendemain.
Dolaylı sorular
Soru aktarılırken devrik kuruluş ve est-ce que kalkar; söz dizimi düz cümleye döner.
- Evet/hayır sorusu si ile bağlanır: « Tu viens ? » → Il demande si je viens.
- Soru sözcüğü (où, quand, comment, pourquoi) korunur: « Où vas-tu ? » → Il demande où je vais.
- Qu’est-ce que → ce que, qu’est-ce qui → ce qui olur: « Que fais-tu ? » → Il demande ce que je fais.
Buyruk ve ricaların aktarımı
Emir kipiyle verilen bir buyruk, aktarma eyleminin kendi kalıbıyla kurulur; en yaygını dire / demander / ordonner / conseiller à quelqu’un de + mastar yapısıdır:
- Il m’a dit : « Pars ! » → Il m’a dit de partir.
- Elle a dit : « Ne faites pas de bruit. » → Elle a dit de ne pas faire de bruit.
Sık yapılan hatalar
- Dolaylı soruda devrik kuruluşu ya da est-ce que‘yu korumak: il demande où vas-tu değil, doğrusu il demande où tu vas’tır.
- Evet/hayır sorusunu que ile bağlamak: il demande que je viens değil, doğrusu il demande si je viens‘dir.
- Geçmiş aktarmada zaman uyumunu atlamak: standart biçim il a dit qu’il était prêt’tir. (il a dit qu’il est prêt ancak söz hâlâ geçerliyken kullanılır.)
- Buyruğu emir kipinde bırakmak: il m’a dit pars değil, doğrusu il m’a dit de partir‘dir.
- Zaman belirteçlerini güncellememek: geçmişe aktarımda demain yerine bağlama göre le lendemain gerekir.