Olumsuz Cümleler
Fransızcada olumsuzluk, çoğu zaman iki parçalı bir yapıyla kurulur: çekimli eylemi saran bir ne ile bir ikinci öğe. En temel biçim ne … pas’tır. Türkçenin tek bir -me/-ma ekiyle yaptığını Fransızca, eylemin iki yanına yerleşen bu çerçeveyle yapar.
Temel olumsuzluk: ne … pas
ne eylemin önüne, pas ardına gelir. ne, ünlüyle başlayan bir eylemden önce n’ olur:
- Je ne parle pas anglais. (İngilizce konuşmam.)
- Il n’aime pas le café. (Kahveyi sevmez.)
Diğer olumsuzluk yapıları
pas yerine başka öğeler gelerek olumsuzluğa anlam katar:
| yapı | anlam | örnek |
|---|---|---|
| ne … plus | artık … değil | Je ne fume plus. (Artık sigara içmiyorum.) |
| ne … jamais | asla, hiç | Elle ne ment jamais. (Asla yalan söylemez.) |
| ne … rien | hiçbir şey | Je ne vois rien. (Hiçbir şey görmüyorum.) |
| ne … personne | hiç kimse | Il ne connaît personne. (Kimseyi tanımıyor.) |
| ne … que | yalnızca (kısıtlama) | Je n’ai que dix euros. (Yalnızca on avrom var.) |
| ne … aucun(e) | hiçbir | Il n’a aucune idée. (Hiçbir fikri yok.) |
| ne … nulle part | hiçbir yerde | Je ne le trouve nulle part. (Onu hiçbir yerde bulamıyorum.) |
| ne … ni … ni | ne … ne | Je ne bois ni thé ni café. (Ne çay ne kahve içerim.) |
Bu öğeler pas’nın yerini alır; onunla birlikte kullanılmazlar. Ama anlamları uyuştuğunda kendi aralarında birleşebilirler: Je ne vois plus personne (Artık kimseyi görmüyorum), Personne n’a jamais rien dit (Kimse hiçbir zaman hiçbir şey söylemedi). Adıl olanların ayrıntısı belgisiz adıllar dersindedir.
Bileşik zamanlarda yer
Passé composé gibi bileşik zamanlarda ne … pas (ve plus, jamais, rien) yardımcı eylemi sarar; participe passé dışarıda kalır:
- Je n’ai pas mangé. (Yemedim.)
- Elle n’est jamais venue. (Hiç gelmedi.)
Buna karşılık personne, que, aucun, nulle part öğeleri participe passé‘den sonra gelir:
- Je n’ai vu personne. (Kimseyi görmedim.)
- Il n’a mangé que du pain. (Yalnızca ekmek yedi.)
- Je n’ai acheté aucun livre. (Hiçbir kitap almadım.)
- Je ne suis allé nulle part. (Hiçbir yere gitmedim.)
Bunun sebebi bu öğelerin işlevidir: que odakladığı öğenin hemen önünde durur, aucun nitelediği isimle birlikte gider — “ortacın arkasında” görünmeleri bundandır.
Olumsuzluktan sonra de
Olumsuz cümlede belirsiz tanımlık (un, une, des) ve parçasal tanımlık (du, de la) de (ya da d’) olur:
Bu kural être eyleminden sonra uygulanmaz: Ce n’est pas un livre (Bu bir kitap değil) — burada un korunur. Karşıtlık vurgusunda da tanımlık yerinde kalır: Je n’ai pas un stylo, j’en ai deux (Bir kalemim yok, iki tane var), Je ne veux pas du café, mais du thé (Kahve değil, çay istiyorum).
Özne olarak rien ve personne
rien ve personne öznenin yerini de tutabilir; bu durumda ne eyleminin önünde kalır:
- Personne ne répond. (Kimse yanıt vermiyor.)
- Rien ne change. (Hiçbir şey değişmiyor.)
Mastarın olumsuzu
Bir mastar olumsuzlandığında ne pas parçaları birlikte, mastarın önünde durur:
- Il préfère ne pas répondre. (Yanıt vermemeyi yeğliyor.)
Sık yapılan hatalar
- Yazıda ne‘yi atmak: je sais pas sözlü dile özgüdür; standart biçim je ne sais pas’tır.
- pas‘yı öteki öğelerle yığmak: yalın “asla” için ne … pas jamais değil, yalnızca ne … jamais denir. (Farklı öğeler anlamca uyuşuyorsa birleşebilir: ne … plus personne.)
- Basit olumsuzlukta un/du korumak: “kalemim yok” için je n’ai pas de stylo denir (être ve karşıtlık vurgusu dışında).
- personne‘u bileşik zamanda yardımcı eylemin yanına koymak: je n’ai personne vu değil, doğrusu je n’ai vu personne‘dür.
- ne … que‘yu olumsuzluk sanıp ardından de getirmek: je ne mange que de légumes değil, doğrusu que des légumes’tür.